سه شنبه 14 مرداد 1382

اصلاح طلبي بازيگرانه، اصلاح طلبي تماشاگرانه


به‌ ياد شهيد زهرا كاظمي‌
روزنامه ياس نو
در اين‌ روزها پيوسته‌ و به‌ صورت‌ مستقيم‌ و نامستقيم‌ اين‌ پرسش‌ها به‌ سوي‌ مان‌ رها شده‌اند كه‌ چه‌ بايد كرد؟ چرااصلاح‌ طلبان‌ كاري‌ نمي‌كنند؟ و...اين‌ مقال‌ در مقام‌ تنقيح‌ پرسش‌ها و معطوف‌ ساختن‌ آن‌ به‌ خود پرسشگران‌ است‌. از اين‌ رو يك‌ تقسيم‌ بندي‌ متناسب‌لازم‌ مي‌آيد. از لحاظ علمي‌، هر پديده‌اي‌ از جمله‌ اصلاح‌طلبي‌ را مي‌توان‌ به‌ اعتبارهاي‌ گوناگون‌ تقسيم‌ بندي‌هاي‌گوناگوني‌ كرد. در تقسيم‌ بندي‌ اصلاح‌طلبي‌ تماشاگرانه‌ و اصلاح‌طلبي‌ بازيگرانه‌، همگان‌ در زمره‌ اصلاح‌گران‌ هستنداما در اصلاح‌طلبي‌ بازيگرانه‌، فرد هم‌ اصلاح‌ طلب‌ است‌ و هم‌ بازيگر فعال‌ ولي‌ در اصلاح‌طلبي‌ تماشاگرانه‌، فرد،اصلاح‌ طلب‌ ولي‌ منتظر بازي‌ و نقش‌ آفريني‌ ديگران‌ است‌.

در نوع‌ دوم‌، فرد اصلاح‌ طلب‌ در انتظارهايي‌ كه‌ دارد و ياقضاوت‌هايي‌ كه‌ انجام‌ مي‌دهد، خودش‌ را حذف‌ مي‌كند، خويشتن‌اش‌ را داخل‌ پرانتز مي‌بيند سپس‌ به‌ ديگران‌مي‌نگرد و عمل‌ ديگران‌ را مورد تجزيه‌ و تحليل‌ قرار مي‌دهد. او در حقيقت‌ نگاه‌ به‌ بيرون‌ دارد و هيچگاه‌ به‌ درون‌خويش‌ و كارنامه‌ خويش‌ نظر نمي‌كند. از اين‌ منظر، اصل‌ پرسش‌ >چه‌ بايد كرد< نيز محل‌ مناقشه‌ قرار مي‌گيرد. پرسش‌چه‌ بايد كرد با رويكرد دوم‌ (تماشاگري‌) سنخيتي‌ افزون‌تر دارد بدين‌ معنا كه‌ ما همواره‌ در اين‌ تصور هستيم‌ كه‌ ديگران‌براي‌ ما چه‌ كرده‌اند نه‌ اينكه‌ ما چه‌ بايد بكنيم‌. اما اگر بخواهيم‌ با رويكرد اصلاح‌طلبي‌ بازيگرانه‌ پرسش‌ كنيم‌، پرسش‌سنجيده‌تر اين‌ است‌ >چه‌ بايد بكنيم‌<. در اين‌ رويكرد خود ما وارد اين‌ كنش‌ و آنچه‌ بايد انجام‌ مي‌شود مي‌گرديم‌. اين‌تذكار ضروري‌ است‌ كه‌ اصلاح‌ طلبان‌ بازيگر و تماشاگر نه‌ فقط در جامعه‌ كه‌ در حاكميت‌ و در ميان‌ نمايندگان‌ پارلمان‌ ودولتيان‌ نيز مشاهده‌ مي‌شوند.

تعريف‌ ياد شده‌ تفاوت‌هاي‌ فراواني‌ را در پي‌ مي‌آورد. براي‌ مثال‌ آنانكه‌ اصلاح‌طلبي‌ تماشاگرانه‌ را پذيرفته‌اند، همواره‌از ديگران‌ توقع‌ حركت‌ و كنشگري‌ فعالانه‌ دارند و نگاه‌ انتقادي‌ شان‌ حتي‌ متوجه‌ كساني‌ مي‌گردد كه‌ در جريان‌ جنبش‌،بيشتر ايستادگي‌ ورزيده‌اند و به‌ نوعي‌ به‌ نفي‌ اصلاح‌طلبي‌ و تخطئه‌ كنشگران‌ پرداخته‌ و اصلاح‌ طلبان‌ خارج‌ ازحاكميت‌ كه‌ مي‌كوشند در چارچوب‌ منشور اصلاحات‌ عمل‌ كنند و نمايندگان‌ اصلاح‌ طلب‌ مجلس‌ (اعم‌ از جسوران‌ ومنفعلان‌) خاتمي‌ و مطبوعات‌ يكسره‌ هدف‌ انتقاد و تخطئه‌ قرار مي‌گيرند. بايد از سرزنشگران‌ پرسيد در ازاي‌ انتقاداتي‌ كه‌ بيان‌ مي‌كنند و اتفاق عمده‌ آن‌ها وارد و روا هستند و بي‌ ترديد برخي‌ ازرهبران‌ جنبش‌ اصلاحات‌ به‌ وعده‌هاي‌ خويش‌ وفا نكرده‌ و يا پايمردي‌ بايسته‌ را در برابر سركوبگران‌ انجام‌ نداده‌اند،اما خود ما براي‌ پيشرفت‌ جنبش‌ چه‌ كرده‌ايم‌؟

آيا اين‌ كفايت‌ مي‌كند كه‌ چند سال‌ يكبار در پاي‌ صندوق‌هاي‌ رأي‌ حضور يافته‌ سپس‌ بنشينيم‌ و نظاره‌ گر حوادث‌ باشيم‌و بنگريم‌ كه‌ ديگران‌ چه‌ كرده‌اند؟ اين‌ رفتار متناسب‌ با جامعه‌اي‌ است‌ كه‌ پايه‌هاي‌ دموكراسي‌ در آن‌ استقرار يافته‌ وركن‌ چهارم‌ و نهادهاي‌ مدني‌ نيرومند بر نهادهاي‌ قدرت‌ نظارت‌ داشته‌ و توزيع‌ اقتدار تحقق‌ يافته‌ است‌. رفتار متناسب‌با جامعه‌اي‌ كه‌ در حال‌ گذار به‌ دموكراسي‌ و در تكاپوي‌ يك‌ جنبش‌ اجتماعي‌ است‌ رفتار بازيگرانه‌ است‌. نمي‌توان‌خواهان‌ دموكراسي‌ و منافع‌ سرشار اجتماعي‌، اقتصادي‌ و فرهنگي‌ آن‌ بود و آنرا به‌ رايگان‌ و بدون‌ پرداخت‌ هزينه‌ به‌كف‌ آورد. اين‌ ميدان‌، همچون‌ استاديوم‌ فوتبال‌ نيست‌ كه‌ گروهي‌ بازيگر و سايرين‌ تماشاگر باشند. در اين‌ ميدان‌ بايدهمه‌ بازيگر باشند تا با آهنگي‌ سريعتر و هزينه‌ كمتر دستيابي‌ به‌ هدف‌ ميسر گردد. انتقادي‌ كه‌ در همين‌ فراز متوجه‌اصلاح‌ طلبان‌ است‌ اينكه‌ در چند سال‌ اخير پيوسته‌ گفته‌اند كه‌ >مي‌خواهيم‌ اصلاحات‌ را بدون‌ هزينه‌ پيش‌ بريم‌< تبليغ‌اين‌ منطق‌ نادرست‌ در انفعال‌ خود بازيگران‌ اصلاح‌طلبي‌ و نيز جامعه‌ بدون‌ تاثير نبوده‌ است‌. گفتمان‌ اصلاحات‌ بدون‌هزينه‌، ناخودآگاه‌ پارادايم‌ وحشت‌ را حاكم‌ مي‌سازد به‌ گونه‌اي‌ كه‌ اگر چند نفر زنداني‌ و چند مطبوعه‌ توقيف‌ شدندتصور مي‌شود هزينه‌ سنگيني‌ براي‌ جنبشي‌ كه‌ قرار بود بدون‌ هزينه‌ باشد پرداخت‌ شده‌ است‌ اما مگر مي‌شود به‌ دريارفت‌ و خيس‌ نشد، مگر مي‌شود آزادي‌ و رفاه‌ و امنيت‌ خواست‌ و رايگان‌ به‌ كف‌ آورد؟ مگر تاريخ‌ ملت‌هاي‌ آزاد نشان‌نمي‌دهد كه‌ در طول‌ دو سه‌ قرن‌ چه‌ زجرها و زندان‌ها و داغ‌ و درفش‌ها ديده‌اند و زير سم‌ اسبان‌ پاره‌ پاره‌ شده‌اند تا به‌موقعيت‌ كنوني‌ رسيده‌اند؟ براي‌ خشت‌ خشت‌ بناي‌ دموكراسي‌ در جوامع‌ دموكراتيك‌ تاوان‌هاي‌ سنگيني‌ پرداخته‌اند.مگر يك‌ قرص‌ نان‌ را هم‌ مجاني‌ به‌ شما مي‌دهند كه‌ دموكراسي‌ با آن‌ عظمت‌ را رايگان‌ بخواهيد؟ منطق‌ درست‌ اين‌است‌ كه‌ پرداخت‌ هزينه‌ جزيي‌ از فرايند اصلاحات‌ و ضرورت‌ اصلاحگري‌ است‌. اين‌ چه‌ پنداري‌ است‌ كه‌ بايستي‌عده‌اي‌ عمل‌ كنند و عده‌اي‌ ديگر از آنان‌ توقع‌ داشته‌ باشند؟

آنچه‌ ما مي‌خواهيم‌ آنقدر بزرگ‌ و ارزشمند است‌ كه‌ آنچه‌ تاكنون‌ برايش‌ پرداخته‌ايم‌ نيز اندك‌ است‌. اگر سخن‌ ازفشارهاي‌ سياسي‌ و اقتصادي‌ در سالهاي‌ پيشين‌ است‌ كه‌ كم‌ و بيش‌ بر گرده‌ همگان‌ بوده‌ و اكثريت‌ مردم‌ از اين‌ حيث‌برابرند و نمي‌توان‌ به‌ استناد اين‌ وضعيت‌ عمومي‌، خود را معاف‌ كرد و از عده‌ ديگري‌ از همين‌ مردم‌ كه‌ همچون‌ ما،آنان‌ هم‌ طعم‌ ناملايمات‌ اقتصادي‌ و... را چشيده‌اند توقع‌ داشت‌ بايد همه‌ و حتي‌ پرسشگران‌ آستين‌ها را بالا زده‌ و به‌ميدان‌ بيايند. بايد اصلاح‌طلبي‌ بازيگرانه‌، گفتمان‌ مسلط شود و البته‌ هر گاه‌ چنين‌ شد قهر دستاوردها افزون‌ و هزينه‌ها اندك‌ خواهد شد. اگر بار جنبش‌ را فقط برگرده‌ مجلس‌ و دولت‌ و مطبوعات‌ بيفكنيم‌، اين‌ بار سنگين‌ و فوق‌ طاقت‌ به‌منزل‌ مقصود نخواهد رسيد اما اگر اين‌ بار بر شانه‌ شهروندان‌ بازيگر و نهادهاي‌ فعال‌ توزيع‌ گردد، باري‌ سبك‌ و حمل‌آن‌ آسان‌تر خواهد شد. فقط با عموميت‌ يافتن‌ بازيگري‌ است‌ كه‌ هزينه‌ها كاهش‌ مي‌يابد زيرا ماداميكه‌ ترس‌ وجودداشته‌ باشد، شكست‌ و انفعال‌ و هزينه‌ پرداختن‌ نيز هست‌. استبداد فقط از ترس‌ توده‌ها ارتزاق‌ مي‌كند و هر گاه‌ ترس‌هارخت‌ بربندد، نيروهاي‌ مستبد يك‌ ساعت‌ دوام‌ نخواهند آورد. در تمامي‌ جوامع‌ پيشين‌، قدرت‌ استبداد قدرت‌ ذاتي‌نبوده‌ است‌، قدرت‌ استبداد ناشي‌ از ضعف‌ ما و ترس‌ ماست‌.

اينكه‌ عده‌اي‌ گمان‌ مي‌كنند بايد بينشينند تا ديگران‌ عمل‌ كنند و ديگران‌ را تشويق‌ به‌ عمل‌ و يا هزينه‌ دادن‌ كنند ولي‌خود حاضر نباشند چنين‌ كنند منصفانه‌ نيست‌، اگر ما وضع‌ موجود را مي‌پذيريم‌ كه‌ تحمل‌ مي‌كنيم‌ و جدالي‌ با آن‌نداريم‌ اما اگر معتقديم‌ بايستي‌ تغييري‌ صورت‌ گيرد دو راه‌ بيشتر نداريم‌،انقلاب و ويرانگري و خشونت، اصلاحات‌ آرام‌ و راديكال‌ و تحول‌ بدون‌ خشونت‌. اگر دومين‌ راه‌ را كه‌ به‌ سود منافع‌ فردي‌ و ملي‌ ماست‌ برگزيديم‌نبايد فقط حرف‌ زد يا تماشاگر بود بايد آستين‌ها را بالا زد و به‌ ميدان‌ عمل‌ آمد. هرشهروندي‌ بايد به‌ سهم‌ خود درتقويت‌ نهادهاي‌ مدني‌ و تشكل‌ها بكوشد، در اجتماعات‌ مدني‌ حضور يابد، سخن‌ بگويد و در اين‌ صورت‌ است‌ كه‌دولت‌ و مجلس‌ نيز از انفعال‌ و تسليم‌طلبي‌ خارج‌ شده‌ و به‌ ناگزير فعال‌ مي‌شوند و سرخوردگي‌، حاصلي‌ جز دوام‌همين‌ وضعيت‌ ناهنجار كنوني‌ نخواهد داشت‌ و هيچ‌ تحول‌ و بهبودي‌ را به‌ ارمغان‌ نخواهد آورد.

*اين مقاله در روزنامه ياس نو سه شنبه 14 مرداد 1382 در صفحه 16 به جاپ رسيده است.محتواي‌ اين‌ مقاله‌ در تاريخ‌ 17 ارديبهشت 1382 در جامعه‌ اسلامي‌ فارغ‌ التحصيلان‌ هند به‌ صورت‌ سخنراني‌ ارايه‌ شده‌ بود.




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1125 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.