یکشنبه 23 مرداد 1384

پاسخ باقي به دو سوال سايت انگليسي زبان اپن دموكراسي

از ديدگاه شما دليل اصلي نتايج انتخابات اخير رياست جمهوري چيست؟
در دو سال گذشته بارها بحث شكاف گفتماني روشنفكران با جامعه را به تفصيل مطرح ساخته‌ام كه ‏هشدار گونه‌اي براي پيشگيري از بازگشت به عقب بود. بحث اولويت حقوق بشر بر دموكراسي را ‏مورد تاكيد قرار داده‌ام كه دليل آن عبارت بود از نخبه‌گرايانه بودن مفهوم دموكراسي و توجه ‏اعلاميه جهاني حقوق بشر به آموزش، رفاه، آزادي بيان و ساير شئون زيست اجتماعي.‏
‏ (‏http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000269‏‎.php‏ - ‏http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000176‏‎.php‏ - ‏http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000303‏‎.php‏)‏
http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000543‏‎.php
‏ همچنين بحث بيگانگي روشنفكران با جامعه را نيز پيوسته مطرح ساخته‌ام.‏
‏(‏http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000175‏‎.php‏ - ‏http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000101‏‎.php‏ - )‏
http://www.emadbaghi.com/archives/‎‏000521‏‎.php
‏ اما گويي فقط به هنگام شكست و به بهايي گزاف برخي سخنان را بايد شنيد و شايد باز هم ‏نشنيد.‏

شكاف گفتماني و توسعه‌اي ‏
در آغاز سال 1384 به نجف آباد و اصفهان عزيمت كرده بودم. پس از بازگشت مقاله‌اي نوشتم با ‏عنوان «نجف آباد، مثالي از شكاف گفتماني و توسعه‌اي» اين مقاله در نخستين روزهاي سال نو در ‏روزنامه ارجمند شرق درج شد اما در واپسين لحظات ارسال به چاپخانه به يك دليل شخصي ‏خواهان حذف آن شدم كه مقاله‌اي با همان حال و هوا به قلم تواناي آقاي قوچاني جايگزين آن شد. ‏مقاله كوتاه محذوف و منتشر نشده خويش را در پاسخ نخستين سوال مي‌آورم. همين سخنان را در ‏حاشيه سمينار دو سالانه حقوق بشر دانشگاه مفيد در تاريخ 24 ارديبهشت / 14‏‎ May‎‏ براي جميز ‏كريك دبير دوم سفارت كانادا در تهران نيز گفته‌‌ام. نجف آباد اززمان شاه عباس تاسیس شده است. ‏وي عده ای از زندانیان سیاسی ترک و لر و بلوچ و تاجیکی و عرب را به این منطقه آورده و اسکان ‏داده و مشغول زراعت کرده است و زمین های زراعتی نجف آباد یادگار آن دوره است. نقشه شهر را ‏هم شیخ بهایی کشیده است به همین دلیل است که نجف آباد از نادر شهرهای قدیمی است که از ‏ابتدا با نقشه ساخته شده و کوچه های کج و معوج ندارد و خیابان ها صاف هستند. نجف آباد شهري ‏چون يك «روستای بزرگ» است، این شهر با آنهمه شهرتش هنوز خیلی فقير است .‏
يكي از دلايل فقر شهر هم این است که «فریدن» زیر آب رفت و ساکنان آن به نجف آباد کوچ ‏کردند. از روستاهای اطراف هم به آنجا آمده اند و چون آنها فقير بودند جمعیت شهر هم اینگونه ‏زیاد شده و شکل گرفته است. ضمن اینکه به دلایل سیاسی نيز به اين شهر رسیدگی نمی کنند. به ‏قول مهندس محمود حجتي نزديكي نجف‌آباد به اصفهان معايب و محاسني داشته است. از محاسن ‏آن دسترسي به امكانات شهري چون اصفهان بوده و از معايب آن تبديل شدن نجف‌آباد به حاشيه‌ي ‏اصفهان و منطقه‌ي مهاجرنشين. آنانكه از روستا‌ها به شهر مهاجرت مي‌كنند و در اطراف شهر سكني ‏مي‌گزينند آنجا را به محله‌اي شبيه اسلامشهر براي تهران تبديل مي‌كردند كه در چند سال اخير ‏جلوي اين روند گرفته شده است. البته پيش از انقلاب پس از آن نامهرباني ساخت قدرت با فضاي ‏سياسي اين شهر نيز در ركود آن بي‌نقش نبوده است.‏
‏ يكي از نكات مهمي كه از منظر جامعه‌شناسي شهري و جامعه‌شناسي توسعه، توجه انسان را به ‏خود جلب مي‌كرد اين بود كه نجف آباد با وجود آنکه اززمان شاه عباس تاسیس شده اما هنوز شهر، ‏به معنای دقیق کلمه نشده و به یک روستای بزرگ با خیابان های آسفالته شبیه تر است. نجف آباد ‏در 25 کیلومتری اصفهان قراردارد و اکنون اين دو شهر به هم چسبیده اند. به محض اینکه از یک ‏پل هوایی عبور می کنیم تا از محدوده نجف آباد وارد اصفهان شویم گویی وارد جهان دیگری ‏شده‌ا‌یم. این هم نمونه ای از مدل توسعه نامتوازن در ایران است. از شهری توسعه نیافته با ‏ساختمان‌های یک یا دو طبقه ناگهان به شهری مدرن وارد می شویم. شکاف توسعه را در همین جا ‏هم می توان دید. نمونه نجف آباد در استان‌ها و شهرهاي ديگري نيز قابل مشاهده است. اسلام‌شهر ‏در كنار تهران و حتي در درون خود تهران و محله‌هاي شمالي و مرفه‌نشين مصاديق ديگري از آن ‏است. در خيابان قيطريه بناهاي مدرن و نمادهاي منطقه مرفه نشين را مي‌توان ديد اما در پشت اين ‏بناها كوچه پس كوچه‌هاي يك متري با خانه‌هايي فقيرنشين وجود دارند كه شايد بسياري از ‏رهگذران به آن توجه نكرده‌اند. از همين نقطه مي‌توان به يكي از بحث‌هاي آسيب شناسانه جريان ‏روشنفكري و اصلاح طلبي در جامعه نيز وارد شد. بحث مرکز گرایی روشنفکران و اینکه خیال می ‏کنند ایران تهران است. حتی تصوری که روشنفکران ما از تهران دارند نیز تصور کاملی نیست و آنها ‏محدوده‌ای از تهران را به جای ایران گرفته‌اند. براي نمونه مي‌توان بي اطلاعي آنان را از محله‌اي به ‏نام «خاك سفيد» در حاشيه شهر تهران خاطرنشان ساخت. خاك سفيد محله‌اي پر از جرم بود كه ‏در سال 1380 پليس آنجا را محاصره و بسياري از ساكنان آن را دستگير كرد. تا پیش از اینکه ‏ماجرای خاک سفید و حمله نیروی انتظامی به آنجا پیش آید کسی نمی‌دانست که در همین تهران ‏و بیخ گوش ما محله ای با 45 هزار سکنه وجود دارد که هزاران روسپی و قاچاقچی و معتاد در آنجا ‏زندگی می کنند و یک منطقه امن برای خود ایجاد کرده اند و دختران فقیر و فراری را به آنجا ‏جذب می کنند. علاوه بر اين شكاف فرهنگي ميان شهر و روستا و تهران با شهرهاي حاشيه كشور ‏و مناطق محروم در كردستان و سيستان و بلوچستان چنان گسترده است كه اگر روشنفکران ما به ‏بسیاری از مناطق کشور بروند آنچه درباره حقوق زنان یا دموکراسی می گویند ممکن است با سیلی ‏کسانی مواجه شود که برای دفاع از حقوق شان حرف می زنند. اين شكاف گفتماني را در تفكر ‏مذهبي و انديشه ورزي هم مي‌توان مشاهده كرد. براي مثال، شيعيان كه بخشي از مسلمانان هستند ‏به 12 امام به عنوان بنيانگذاران مكتب تشيع اعتقاد دارند و آنها را معصوم از گناه و اشتباه مي‌دانند ‏و بر اين عقيده هستند كه دوازدهمين و آخرين امام پس از ولادت مخفيانه‌اش غايب شده و با ‏گذشت 1200 سال از ولادت او هنوز زنده و مخفي است. برخی روشنفکران مذهبی ما در تهران از ‏اینکه امام زمان ( امام دوازدهم) اساساً وجود دارد یا نه بحث می کنند در حالی که سالیانه 3-4 ‏میلیون تن از مردم بدون اعتنا به این بحث ها به زیارت مسجد جمکران می روند که فقط عالمی ‏درخواب دیده است که امام زمان درباره این مسجد توجهی داشته است. اين شكاف را ميان گفتمان ‏حكومت و مردم نيز مي‌تواند مشاهده كرد.‏
نماز جمعه يكي از شئون حكومتي است و نجف آباد شهری مذهبی است اما در موقع نماز جمعه با ‏وجود دستور قرآن مبنی بر اینکه وقتی نداي اذان و نماز جمعه را شنیدید تجارت را رها کنید و به ‏نماز بپیوندید فروشگاههای اطراف میدانی که مسجد جامع شهر در آن قرار دارد و محل برگزاری ‏نماز جمعه است باز بود و افراد به کاسبی و تجارت خویش مشغول بودند حال آنکه شنیده بودم در ‏سالهای گذشته چنین نبود و مردم پایبندی بیشتری داشتند.‏
منظورم این است که ما شاهد یک گپ و شکاف عمیق گفتمانی درحوزه کلام، اعتقادات و سیاست ‏میان مردم و روشنفکران هستیم و آنها زبان هم را نمی فهمند، روشنفکران که بايد شعور هدایت ‏کننده جامعه باشند به جای اینکه حلال مشکل باشند خودشان بخشی از مسئله و مشکل هستند و ‏همین امر ناهنجاری را در جامعه توسعه داده است. روشنفکران شتاب می کنند، بیش از ظرفیت ‏جامعه حرکت می کنند، خودشان هم خیال پرداز و متوهم شده‌اند. آنها که باید مسئله شناسی ‏کنند خود جزئی ازمسئله هستند. این شکاف را در همه بخش‌ها می‌توان دید حتی در فضاي ‏كالبدي شهر. از نجف آباد كه به اصفهان مي‌آيیم ناگهان از یک روستای بزرگ وارد شهر اصفهان ‏می‌شویم. جهان توسعه نیافته ای درست در کنار شهری توسعه یافته. این اغتشاش و شکاف در ‏فضاهای کالبدی نیز انعکاس و انتشار یافته است. ‏

كساني كه خواستار دموكراسي در ايران هستند در اينده بايد چه كنند؟

مهمترين كاري كه بايسته است روشنفكران و نخبگان انجام دهند اين است كه همچون گذشته باز ‏هم اين رخداد شگفت و غيرمنتظره را وارونه تحليل نكنند. روشنفكران و اصلاح‌طلبان ما در چند ‏سال اخير پيوسته شكست خورده‌اند (انتخابات شوراها، مجلس هفتم، انتخاب نماينده هيئت نظارت ‏بر مطبوعات و رياست جمهوري نهم) اما همواره به گونه‌اي آن را ريشه‌يابي كرده‌اند كه علل حقيقي ‏را نبينند و گناه رويدادها را به گردن عواملي خارج از خودشان و اختيار خودشان بيفكنند. در ‏انتخابات نهم رياست جمهوري سه گروه به چشم مي‌خورند: 1- وفاداران به وضع موجود و ‏محافظه‌كاران .2- اصلاح طلبان مخالف وضع موجود كه در انتخابات شركت جستند. 3- اپوزيسيون ‏تحريم كننده انتخابات. گرچه اينك گروه دوم كوشش مي‌كنند واقع بينانه‌تر به نتايج انتخابات ‏بنگرند ولي هنوز جماعتي از آنها با استناد به تخلفات مطرح در انتخابات و يا توده‌گرايي برخي ‏نامزدها از پذيرش ساير حقايق سرباز مي‌زنند و در گروه سوم نيز يكي ديگر از تحليل‌هاي خود ‏اغفالگر اين است كه مي‌گويند مشاركت 60 درصد از مردم در انتخابات، به اين مفهوم است كه 40 ‏درصد مخالف نظام كنوني و طرفدار تحريم وجود دارند پس رأي تحريم‌كنندگان به تنهايي بيش از ‏هر يك از نامزدها و جناح‌هاست. اما اين نوع محاسبه بر بنياد نادرستي استوار است زيرا گويي فرض ‏بر اين است كه استاندارد مشاركت در همه جاي جهان 100 درصد واجدين شرايط است پس با ‏كسر رقم شركت‌كنندگان، رقم مخالفان به دست مي‌آيد حال اينكه ‏Norm‏ مشاركت در جوامع ‏دموكراتيك 50-45 درصد است و با بروز شرايط التهابي و اضطراري به 65-60 درصد مي‌رسد. ‏چنانكه در انتخابات دومين دوره رياست جمهوري بوش در آمريكا به دليل شرايط جنگي در كشور و ‏تهديد تروريسم نرخ مشاركت به 62 درصد رسيد. در جوامع در حال توسعه كه دموكراسي استقرار ‏نيافته و وضعيت‌هاي اضطراري وجود دارد اين نرخ معمولاً تا 65 درصد مي‌رسد. و در همه‌جاي ‏جهان معمولاً 30 الي 35 درصد مردم به‌دليل مختلف و نوعاً غيرسياسي در انتخابات شركت ‏نمي‌كنند. بنابراين سقف مشاركت 65 درصد است. البته وضعيت انقلابي (مانند رفراندم جمهوري ‏اسلامي در سال 58) و وضعيت جنبش (مانند دوم خرداد 76) را بايد از اين قاعده استثناء كرد. ‏
بنابراين آمار واقعي تحريم‌كنندگان را بايد با كسر شركت‌كنندگان از 65 (يا 70) درصد به‌‌دست ‏آورد. ‏
بايد از چند شكست اخير اين حقايق را دريافت:‏
‏1-‏گفتمان روشنفكران و اصلاح‌طلبان (و بسيار بيش از آنان، اپوزيسيون خارج كشور) از ‏گفتمان عمومي فاصله دارد. ‏
‏2-‏آنان همواره اكثريت خاموش را همان ناراضيان مي‌پنداشتند در حالي كه ناراضيان به‌دليل ‏دسترسي‌هاي رسانه‌اي صداي بلندتري دارند اما اقشار محروم جامعه اقشار بي‌صدايي ‏هستند كه تنها در موسمي چون انتخابات از طريق رأي صدايشان به گوش مي‌رسد و اين ‏اقشار معمولاً مورد توجه قرار نمي‌گيرند. ‏
‏3-‏مردم خواهان تغيير و بهبود هستند اما با روش‌هاي راديكال و تند و تنش‌زا همراهي ‏نمي‌كنند. ‏
‏4-‏در همه‌جاي جهان (مانند مردم اروپايي) هنگامي كه افراد از نيازهاي اوليه زيستي و ‏معيشتي فارغ مي‌شوند به حقوق بشر و دموكراسي مي‌انديشند لذا براي اكثريت مردم ايران ‏معاش بر دموكراسي و آزادي بيان اولويت دارد. پس از رهايي از غم معاش است كه بيش از ‏پيش به آزادي و دموكراسي مي‌پردازند. ‏
‏5-‏بيش از نيمي از مردم خواهان تغيير جمهوري اسلامي نيستند ولي خواهان اصلاح آن ‏هستند. ‏
‏6-‏جنجال رسانه‌اي واقعيات را تغيير نمي‌دهد. تبليغات فقط اگر فرودگاه مناسبي در بستر ‏اجتماعي بيايد اثر بخشي دارد.‏
‏7-‏حقوق بشرخواهي بر دموكراسي‌خواهي اولويت دارد. ‏
‏8-‏جامعه مدني هنوز بسيار ضعيف است و روشنفكران بايد توان خويش را در حوزه اجتماعي ‏مصروف نمايند و اين توان را يكسره در ستيزهاي سياسي با قدرت هدر ندهند. ‏
‏9-‏روشنفكران و اصلاح‌طلبان عليرغم اختلاف با حاكميت بايد در خصوص منافع ملي نزاع را ‏كنار بگذارند و حاكميت نيز محدوديت‌ها و سختگيري‌هاي گوناگون عليه آنان را بردارد.‏
---------------------------------------------------------------
اين پاسخ‌ها با حذف برخي از عبارات و به صورت يك مقاله به زبان انگليسي توسط سايت ‏انگليسي زبان ‏open democracy‏ انتشار يافت. ‏




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 December 2017 [1]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1156 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.