شنبه 13 اسفند 1384

نجوايي با يك دوست داغديده


گفتار زير در روزنامه شرق 10/12/84 بدون ذكر نام نگارنده به چاپ رسيد و فقره‌اي كه داخل ‏‎[…]‎‏ آمده است نيز به منظور رعايت كوتاهي سخن از متن حذف و ‏تقديم شرق شد.‏

روز يكشنبه 7/12/84 با تلفن آقاي رمضان‌زاده خبر غمبار درگذشت سجاد 24 ساله و زينب 21 ساله دو فرزند ‏دوست هنرمندمان آقاي چاووشي را در يك سانحه رانندگي شنيدم و دقايقي بعد آگهي آن را در جرايد مشاهده ‏كردم. آنها را از كودكي مي‌شناختم و با هر فاصله‌اي از ديدار، مرور زمان را در رشد جسمي آنها لمس مي‌كردم. آنها ‏جواناني مسلمان و عصري بودند نه به سبكي كه در دامان نظام رسمي تربيت مي‌كنند كه به سبكي مطبوع دنياي ‏مدرن.‏
شبانگاه عازم خانه‌اي كه چرخ گردونش سياهپوش كرده بود گرديدم اما در ميان راه درنگ كردم، گام‌هايم ياراي ‏رفتن نداشت، در برابر پدر و مادري كه ميوه‌هاي زندگي‌شان در آستانه شگفتن به هجوم پاييز خورده بود كلامي ‏نمي‌توان بر زبان جاري كرد؛ بازگشتم اما در روز پسين، سوگواره ختم سومين روز در مسجد الجواد، محمد چاووشي ‏را چندان بيقرار ديدم كه بيمناكش شدم. اين بي‌تابي، انتظار مي‌رفت چون او انساني بغايت عاطفي است. او حق ‏داشت زيرا ناگهان صاعقه‌اي بر خرمن هستي‌اش زده بود و جان سجاد و زينب را از جهان گرفته بود. محمد با آنان ‏مغازله مي‌كرد و در رمضان سال پيش هنگامي كه زينب را در محراب نماز ايستاده مي‌نگرد برايش چنين مي‌سرايد:‏
چون گويي سبكبال ‏
‏ بر ساحل سپيد سجاده
‏ ايستاده‌اي به نماز ‏
‏ تا در امواج آبي عشق
‏ تن را به تطهيري ديگر بار، سپاري‏
‏ اي ليلاي نجيب نيايش
‏ عروس پاك جان، پاكيزه جامه
‏ حي علي الصلاه
‏ تا خلوص ركعتي ديگر
‏ خدا به خواستگاري‌ات خواهد آمد
اما چه زود خدا به خواستگاري آمد نه فقط خواستگاري زينب كه سجاد را نيز.‏
همان شب ديرهنگام براي تسليت دوباره به خانه‌اش رفتم اما همچنان همراهان و بستگان و دوستان آمد و شد ‏داشتند. مرثيه‌خواني حسام‌الدين سراج و آقاي محمدي نيز سوز و گداز را افزون مي‌ساخت شايد صاحب‌عزا با ‏گريستن بتواند از كوه مصيبت بر شانه‌هاي خويش بكاهد. در اين اثنا به ياد هزاران خانواده‌اي افتادم كه جوانان‌شان ‏نشكفته پر كشيده‌اند و يا به حق يا ناحق در كنج زندان‌ها محبوس و چشم‌ها را در انتظار خويش‌ تر ساخته‌اند. به ‏ياد لحظه‌هايي فرو رفتم كه ديو جنگ هر لحظه صداي پايش نزديك‌تر مي‌شود و چه جواناني كه ديگر بار قرباني ‏فقر و تحريم و يا جنگي كه قابل پيشگيري است مي‌گردند. اينها بار مصيبت و اندوه را سنگين‌تر مي‌ساخت. دلم ‏مي‌خواست محمد چاووشي را تسكين دهم. سخني در دل داشتم كه مجال گفتنش نبود و گويي تقديرش بر كاغذ و ‏نجوا با نوشته‌اي بود كه شايد او بخواند. مي‌خواستم از يك خاطره بگويم. از سخني كه در نوجواني شنيدم و آموختم ‏و آنكس كه اين سخن را گفت خود ندانست با همين چند كلمه مسير زندگي يك انسان را چگونه رقم زد و جوانه ‏آزادي را در جانش كاشت. آزادي‌اي را كه فراتر از مفهوم آن در سياست است: وابستگي به هر چيزي ناپسند است، ‏خدا هيچ وابستگي‌اي را براي بنده‌اش دوست ندارد حتي وابستگي به نماز و وابستگي به خدا.‏
‎]‎بعدها كه در جامعه شناسي با مباحث رابرت مرتن درباره «مناسك گرايي» آشنا شدم اين فهم عميق‌تر شد. ‏مناسك گرايي مرتن بدين معناست كه براي مثال كساني كه شريعت‌گرا يا قانونگرا هستند چنان به قانون اصالت ‏مي‌دهند كه خود آن را في‌ذاته مقدس و محترم مي‌شمارند كه حتي هنگامي كه آن قانون به دليل تغيير موضوع و ‏تغيير شرايط كارآمدي‌اش را از دست داد همچنان بر خود قانون اصرار و جمود مي‌‌ورزند چنانكه گويي قانون نه ‏وسيله‌اي براي تسهيل زيست جمعي كه خود ذاتا اصالت دارد .اين همان جمود اخباريگري نيز هست در حاليكه ‏اخبار وسيله كشف حقيقت و قانون وسيله تنظيم زندگي جمعي است. در مناسك‌گرايي مرتن اين تفكر نقد مي‌شود ‏و اشاره دارد كه همه چيز وسيله است. نماز هم وسيله تكامل و ارتباط با خداست. اعتياد به هر چيزي نامطلوب است ‏حتي اعتياد به نماز. اعتياد يعني عملي را از روي عادت انجام دادن نه از روي شعور و خودآگاهي. بهترين كارها نيز ‏هنگامي كه از روي عادت انجام شوند بي‌محتوا خواهند بود. اعتياد و وابستگي به نماز غير از حضور قلب در نماز ‏است. وابستگي به خدا نيز يعني در جا زدن و ماندن در عقيده به او نه صيرورت و رفتن به سوي او كه اهل عرفان ‏مي‌گويند. در وابستگي به خدا ديگر خدا فراموش مي‌شود و نام او و صورت عقيده به او مي‌ماند نه گوهر آن. همچون ‏اسب عصاري كه گرد خويش مي‌چرخد. اسب عصاري همان اندازه انرژي و نيرو مي‌گذارد كه اسب راه اما يكي مي ‏ماند و ديگري مي‌رود.‏‎[‎
رهايي از هر وابستگي انسان را آزاد و سبكبال و داراي دلي دريايي مي‌سازد. غم را با تمام وجود حس مي‌كند، ‏مي‌گريد اما اشك‌ها هرچند بسيار، گويي باراني است كه در دريا مي‌ريزد و درياست كه ظرفيت فراواني براي آن ‏دارد.وابستگي غير از محبت است. انسان مي‌تواند و بايد همسر و فرزند خويش را دوست بدارد. و من‌الناس من يتخذ ‏من دون‌الله انداداً يحبونهم كحب‌الله.‏
از ميان مردم كساني هستندكه غير از خدا را به دوستي مي‌گيرند و آنها را چنان دوست دارند كه گويي خدا را ‏دوست مي‌دارند. در اين كلام دوست داشتن مذموم نيست و ممدوح است اما نكته شورانگيز و رهايي‌بخش كه فصلي ‏تازه را در پي اين كلام مي‌گشايد اين است «والذين آمنو اشد حبالله» (بقره 165) مؤمن نيز فرزند و همسر و اولياي ‏خويش را دوست دارد، زندگي را و دنيا را نيز دوست دارد اما خدا را بيشتر دوست دارد. اين سخن جمع ميان محبت ‏و رهايي از وابستگي است، غم خوردن در مصيبت ولي نماندن در مصيبت است. ياد عزيزان ما از خاطرمان هيچگاه ‏محو نخواهد شد. همه چيز رفتني است و تنها خاطره است كه مي‌ماند. اين نجواي من با محمد چاووشي و همه ‏پدران و مادران و فرزندان داغديده است «والذين آمنو اشدحبالله». ‏
اين راز و رمز رهايي است و انسان را در برابر هر قدرتي اعم از محبت فرزند و حب جاه و مقام تعادل مي‌بخشد.‏




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 October 2017 [3]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1149 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.