پنجشنبه 17 خرداد 1386

جامعه شناسي توفان

توفان مهيب تر- منشاء توفان كجاست؟‌-توفان ويراني هنوز درحال وزيدن است-
توفان ناشي از مركز- پيرامون

روزنامه هم ميهن 17/3/1386
در خبرها آمده بود در پي وقوع طوفان سهمگين و بارندگي شديد وجاري شدن سيل در مناطق چابهار و كنارك بخش قابل توجهي از شبكه توزيع برق اين مناطق از سيستان و بلوچستان دچار آسيب و خسارت شد..تندباد گونو، که شديدترين تندباد ثبت شده در شبه جزيره عربستان از سال 1945 توصيف شده، به سوي مناطق ساحلي شرق عمان در حرکت است و اهالي و تاسيسات شهري را در معرض خطر قرار داده و ممکن است فعاليت در صنايع نفت و گاز را مختل کند.سرعت تندباد در حال حاضر حدود 230 کيلومتر بر ساعت تخمين زده مي‌شود و گزارش‌هاي سازمان‌هاي هواشناسي حاکي از آن است که تندباد هنگام عبور از فراز آب دريا، امواجي به ارتفاع 12 متر را ايجاد مي‌کند.در صورتي که تندباد در مسير کنوني به حرکت ادامه دهد، روز پنج‌شنبه مناطق شرق و شمال شرق عمان را در خواهد نورديد و در ساعات بعد به سواحل جنوبي ايران خواهد رسيد. سرعت اين گردباد را بخشهاي جنوبي درياي عمان 200 كيلومتر در ساعت و در سواحل ايران بين100 تا 150 كيلومتر در ساعت مي رسد. ارتفاع امواج دريا در مناطق سيستان و بلوچستان 6 متر افزايش يافته است.محور ايرانشهر به چابهار به دليل طغيان رودخانه سرباز بسته شده است.برق شهر بندرعباس هم اكنون قطع شده‌است.بديهي است اين تندباد درمسيرخودبه ميزاني كه پيش بيني هاي لازم انجام شده وبناهاي محكم تري وجود داشته باشد مرگ و ويراني كمتري برجاي خواهد گذاشت.
اما توفان حقيقي كجاست و منشاء ويرانگري توفان كجاست؟ اگر از پوسته خبر و واقعيت گذر كرده و به عمق آن فرو رويم چشمانمان بر حقايق و عوامل تازه‌اي گشوده مي شود. اگر اين توفان ويرانگر است چرا توفاني با همين قدرت در همه‌جا به يكسان ويراني ومرگ نمي‌آورد؟ زلزله را از مظاهر شرور در عالم مي‌دانيم حال آنكه صرفنظر از اقوال فلسفي در باب خير و شر و اعتباري يا حقيقي‌بودن شرور يا فايدت‌هاي آن، اساسا بسياري از سوانح و رخدادهاي طبيعي كه جلوه‌هاي شر شناخته مي‌شوند در حقيقت شر نيستند بلكه جلوه‌هاي ناتواني و ناداني بشرند. به حكم «توانا بود هركه دانا بود» زلزله مي‌تواند هيچ حادثه و مصيبتي به بارنيآورد. در ژاپن ساليانه صدها زلزله رخ مي‌دهد كه يكي از آنها براي برجاي گذاشتن هزاران كشته در سرزمين ديگر كفايت مي‌كند اما آنجا آسيبي به انسان نمي‌رسد زيرا فناوري شهرسازي آنها را در برابر اين پديده كه در تاريخ بشر همواره قرباني مي‌گرفته، ايمن ساخته است. توفان نيز از همين قبيل و از اين قبيله است. ويرانگري توفان وزلزله ونظاير آنها را بايد در بحران يا شكاف هميشگي مركز و پيرامون جست‌وجو كرد.
اگر در سطح بين‌المللي با كشورهاي متروپل و كشورهاي پيراموني مواجه هستيم در مقياس ملي نيز به‌نوع ديگري آن را مي‌توان مشاهده كرد. پايتخت و شهرهاي مادر، كانون انباشت ثروت و قدرت‌اند. عدم توزيع عادلانه ثروت و قدرت موجب مي‌شود جامعه و جغرافياي ما همچون پوسته‌هاي پياز داراي حلقه‌ها و دواير پيوسته‌اي باشند كه هرچه به هسته و مركز نزديك‌تر مي‌شويم كه ثروت و قدرت بيشتري انباشه شده ايمني و استحكامات معرفتي، مادي، رفاهي، سياسي، مسكوني و... افزون‌تر و هرچه از مركز دورتر مي‌شويم و به پيرامون مي‌رويم بي‌باروتر و آسيب‌پذيرتر. معاون عمراني استاندار استان هرمزگان ضمن تاييد نشانه‌هاي ظاهري طوفان "گونو" در بندرعباس، مردم را به حفظ آرامش و خونسردي فراخواند و از مردم ساكن در حاشيه ساحل دريا خواست به محلات مرتفع بندرعباس يا اماكن از پيش تعيين شده از جمله مساجد، ‌كانونهاي ورزشي، صحن امام زاده سيد مظفر و مصلاي بهشت زهرا كه براي اسكان مردم تجهيز شده‌است، مراجعه كنند.روساي نواحي آموزش و پرورش يك و دو بندرعباس هم با صدور بيانيه‌اي از مديران مدارس خواستند تا در صورت بروز مشكل براي شهروندان، آنها را در مدارس سامان‌دهي كنند زيرا شهرسازي و خانه هاي مردم مقاومت ندارند. زلزله‌اي كه بم را ويران كرد (به شهادت تصاوير برجاي مانده) نشان داد هرجا، بنايي با آهن و سيمان ساخته شده حتي بدون محاسبات مقاومت وبه‌رغم ابتدايي بودن ساخت‌وساز اما برجاي ماند و بناهاي ديگر برسر ساكنان آن فرو ريخت يعني اگر همان زلزله در مراكز و هسته‌هاي شهرهاي بزرگ مي‌آمد خسارت چنداني به‌بار نمي‌آورد.
مشكل مركز و پيرامون در اين خلاصه نمي‌شود حتي نحوه و اندازه خبررساني را هم دربرمي‌گيرد. به ميزاني كه مركز در معرض خطر و آسيب قرار گرفته باشد انعكاس رسانه‌اي و لحظه به لحظه و جهاني آن و حساسيت خبري‌اش شديدتر است. آموزش‌هاي مقابله با سوانح طبيعي را در شهرهاي مادر و مركزنشينان بيشتر مي‌توان مشاهده كرد زيرا هرچه انسان‌ها به مركز نزديك‌تر باشند گويي انسان‌تر و مهم‌ترند و حساسيت‌ها بيشتر. تفاوت مركز و پيرامون فقط در ساخت شهر و معماري آنها نيست. در رويكرد تضادانگار در جامعه‌شناسي آسيب‌هاي اجتماعي به ميزاني كه متوجه منابع قدرت باشند، انعكاس و اهميت مي‌يابند و اساسا «آسيب» شناخته مي‌شوند و هرچه از تهديد منابع قدرت دورتر، بي‌اهميت‌تر بوده يا اساسا آسيب به‌شمار نمي‌آيند. در سطح جهاني مي‌توان مثال‌هاي ملموسي را براي آن ذكر كرد. پديده تروريسم كه امروزه پربسامدترين واژه رسانه‌اي جهان شده و توجيه بزرگترين جنگ‌ها و بحران‌هاي بين‌المللي كنوني است نمونه‌اي زنده از آن به‌شمار مي‌آيد. تا پيش از 11 سپتامبر تروريسم وجود داشت. هزاران حادثه كوچك و بزرگ تروريستي در جهان رخ داد. يكي از اين هزاران اين بود كه در فاصله دوماه دهها تن از مقامات قضايي و سياسي و دولتمردان ايران در بمب‌گذاري‌هاي 7 تير و 8 شهريور 1360 جان باختند اما در جهان تكاني و واكنش مهمي رخ نداد. هنگامي كه سرطان تروريسم گسترش يافت و در طرفه‌العيني فاجعه ناگوار 11 سپتامبر را رقم زد اين بار مستقيما متوجه مركز بود نه پيرامون، آسيبي بود كه به منبع قدرت وارد مي‌شد و لذا اين قدرت را داشت كه به صورت يك تهديد جهاني درآيد و از ريشه‌كني تروريسم سخن به ميان آيد. امراض و ويروس‌ها نيز اگر در روستايي در جهان سوم قتل عام به‌بار آورند يا در نيويورك يا لندن، به يكسان خبرآفرين نبوده و اهميت نخواهند داشت و به يكسان انستيتوهاي تحقيقي را براي ريشه‌كني آن بسيج نخواهد كرد.
تا پيش از 11 سپتامبر هواپيما‌ربايي پديده‌اي رايج بود. بسيار بودند كساني كه هواپيمايي را مي‌ربودند و در كشوري فرود آورده و تقاضاي پناهندگي مي‌كردند اما پس از 11 سپتامبر بود كه كشورهاي اروپايي با گذراندن قانون، هر نوع هواپيما‌ربايي را از مصاديق بارز تروريسم برشمردند.
در روستاهاي ما مسائل زنان از نظر بهداشتي، درماني، فرهنگي و حقوقي بي‌شمارند اما زنان طبقه متوسط شهرنشين كه تنها با اندكي از آنها دست به‌گريبان هستند قدرت آن را مي‌يابند كه آن را به مثابه يك مساله انعكاس دهند حال آنكه زنان روستايي يا پيراموني از اين توانايي برخوردار نيستند زيرا از مركزيت قدرت و ثروت به دورند.
سال گذشته براي جلب رضايت از اولياي دم و نجات يك محكوم به اعدام به‌همراه دو تن از كارگردانان و هنرمندان به يكي از روستاهاي تاكستان عزيمت كرديم. در 150 كيلومتري تهران و سي‌كيلومتري شهر مهمي مانند قزوين مردماني در بيغوله‌هايي مي‌زيستند كه معماري آن متعلق به چند قرن پيش بود و نه با زلزله و توفان كه با باد ويران مي‌شد. آنها در پيرامون شهرهاي مهمي، نه زيرخط فقر كه چند طبقه‌ زير خط فقر مي‌زيستند اما به‌چشم هيچ رسانه و طبيب و جامعه‌شناس و مدير و سياستمداري نمي‌آيند و مسائل آنها بازتابي ندارد. حال آنكه آنان نيز يك شهروند و يك ايراني و داراي حقوق يكسان با مركزنشينان هستند. خوزستاني و تهراني و كرد و ترك واصفهاني و بلوچ و روستايي وشهري انسان و داراي حقوقي برابرند اند.آنها كه در گوشه گوشه هاي اين سرزمين به چشم نمي آيند يا در رنج فقرند نيز انسانند و بايد از مواهب و ثروت‌هاي خداداي و نيز درآمدهاي ملي يكسان برخوردار باشند،‌ آنها نيز بايد از استحكامات فرهنگي،‌درماني، مسكوني و... بهره‌مند گردند اما اصل وجود آنها نيز مغفول يا مسكوت يا انكار مي‌شود زيرا اگر حقوق بشري پيرامونيان هم به رسميت شناخته شود ديگر مركز و انباشت قدرت و ثروت رنگ مي‌بازد و همه ثروتمند و قدرتمند مي‌شوند و ديگر رعيتي براي ارباب و برده‌اي براي تفرج ديگران نمي‌ماند.اين شكاف ها در جان ما نيز رسوخ كرده اند به گونه اي كه وقتي حادثه اي در هزار كيلومتر دورتر از تهران رخ مي دهد ما نگران تهرانيم ويك كارشناس مركزپيش‌بيني سازمان هواشناسي كشوردرگفت‌وگوباايسنا مي گويد:گردباد 150كيلومتر برساعتي«گونو»،تهران را به هيچ وجه تهديد نمي‌كند.
معضل مركز- پيرامون در سطح جهاني و در سطح ملي و حتي در سطح محلي نيز وجود دارد. در خود جوامع پيراموني نيز سطوح ديگري از شكاف مركز و پيرامون مشاهده مي‌شود. در تهران يا هر شهر ديگري ميان هسته و مركز با حاشيه‌، همان مناسبات برقرار است و پديده حاشيه عليه متن را تعريف مي‌كند. شايد در يك سازمان نيز در مقياس كوچكتري اين نابرابري و مركزمحوري را بتوان بازيابي كرد. يك سازمان اقتصادي يا فرهنگي كه به يمن توانمندي‌ها و تخصص و نبوغ كاركناني معتبر مي‌شود اما چون ثروت در حساب فرد يا افرادي اندوخته و انباشته شده و قدرت به آنان بخشيده است ديگران را كه چه بسا منابع اعتبار سازمان را تشكيل مي‌دهند مواجب بگير و يا پيراموني مي‌دانند يا مي‌خواهند. ريشه توفان‌هاي ويرانگر طبيعي كه در جنوب سرزمين ما ديروز خسارت هاي فراواني گرفت و نيز ريشه توفان‌هاي ويرانگر اجتماعي وجرم و جنايت را بايد در ساختار رسوبي شده و تعبيض‌آميز مركز پيرامون و توزيع غيرعادلانه امكانات و انباشت قدرت و ثروت از يك‌سو و محروميت مضاعف جمعيتي ديگر از سوي ديگر دانست، محروميتي كه نه‌تنها معاش و فرهنگ كه حتي سرپناه مناسبي را نمي‌توانند براي خانواده‌شان تامين كنند.به يبب شكاف روزافزون مركز وپيرامون و فقير وغني وبيكاري و...توفان هاي مهيب تري در راهند.توفان هايي كه بي صدا جان مي گيرند وگناه آن به گردن عوامل ديگر انداخته مي شود. غم راستين خود را در درمان و چاره منشاء توفان بجوييم، مسووليتي كه درجه نخست بر دوش مديران و دولتمردان است و هر فاجعه و هر قطره خوني را بايد تاوان دهند و سپس برعهده رسانه‌ها و نخبگان و جامعه مدني.




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 December 2017 [1]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1156 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.