پنجشنبه 24 اردیبهشت 1388

قانون؛خِردی از هوس ها پیراسته

سرمقاله اعتماد ملی پنجشنبه, اردیبهشت 24, 1388

کسی با شنیدن و خواندن بسیار درباره بی قانونی و قانون گریزی نمی تواند درکی ملموس از آن داشته باشد. تنها اگر برای مثال مقام مسئولی در یکی از سلول های زندان گرفتار شود و در دنیای تنهایی و بلاتکلیفی که جزقانون پناهی ندارد بنگرد همان قوانینی هم که او بدان دلخوش بوده و امید داشته، اعتباری ندارند آنگاه سیمای زشت و خشونت آمیز بی قانونی را می فهمد و در می یابد که قانون گریزی یعنی چه و چقدر دردناک و تحقیرآمیزاست. این روزها در خطابه های انتخاباتی نامزدهای اصلاح طلب، اعلام نگرانی از قانون گریزی را می شنویم و با مرور ادبیات سیاسی ده سال پیش نیز از همین مشکل سخن های فراوان می بینیم و نهضت مشروطه ایران در یک قرن پیش نیز برای قانونمند کردن حکومت لجام گسیخته بود ونزدیک به 150 سال(1287ق) پیش هم میرزا یوسف خان مستشارالدوله در کتاب "یک کلمه" می خواست بگوید تمام مصائب ایران ازفقدان همین یک کلمه یعنی" قانون" سرچشمه می گیرد و میرزا ملک خان هم با انتشار نشریه" قانون" همین دغدغه را داشت. شاید برای مان تأمل برانگیز تر باشد که ارسطو نیز در2400سال پیش، قانون را راز خوشبختی و درستی نظم و عدالت اجتماعی دانسته است و تأسف آور است که پس از 24 قرن هنوز ما این سخن او را نیازمند باشیم و به یادآوریم و زمزمه کنیم که:«قانون ،خِردی است از همه هوس ها پیراسته» (ارسطو.ص149 و 150).
پاره ای از روشنفکران، البته غرب و فرانسه را پیشتاز کنستی توسیون(Contitution) می دانند و بیراهه نرفته اند زیرا قانونگرایی به مفهومی که امروزه مطرح است با جریان قانون در اروپا شناخته می شود به همین روست که امروزه کوچکترین جمهوری جهان، جمهوری" سان مارینو" در جنوب اروپا در درون ایتالیا، با سی هزار نفر جمعیت ودارای پارلمان است و شهرتش به این است که قانون اساسی آن قدیمی‌ترین قانون اساسی جهان است که در 1600میلادی تصویب شده و هنوز اجرا می‌شود. اما برای بسیاری شاید شگفت آور و شنیدنی باشد که گرچه در ایران مفهوم مشروطیت و قانون از انقلاب مشروطه به بعد به ادبیات سیاسی ما راه یافت اما از حیث مفهومی (نه لفظی) نخستین قانون اساسی در ایران در قرن 14میلادی در دوره جنبش و حکومت سربداران(736ق-783ق برابر با 1330تا1383 میلادی) نوشته شد که حکومت آن 35 سال طول کشید. حکومت سربداران از شهیداول(محمدبن جمال الدین مکی عاملی-734-786) که در زندان دمشق بود خواستند قانونی را برای آنها بنویسد که حکومت را بر مبنای آن اداره کنند. او در زندان دمشق بدون منبع و با اتکای به حافظه نیرومند علمی خویش متنی را نوشت که به کتاب لمعه دمشقیه مشهور شد. متن نخستین کتاب لمعه که با حواشی آن به کتابی پر حجم تبدیل شده است در اصل متنی کوتاه است و دارای ساختاری شبیه قوانین اساسی در جهان. 1- مختصر2- فصل بندی شده در زمینه حقوق و تکالیف3- ایجاز عبارات شبیه مواد قانونی و فقره بندی شده.
پس از سقوط سربداران ، سنت قانون اساسی یا کنستی توسیون در سرزمین ما عقیم ماند و به قوانین شرعی محدود شد و ارتباطی با دولت و محدود سازی قدرت لجام گسیخته آن نداشت. این در حالی بود که غرب توسعه خود را از زمانی آغاز کرد که قدرت را مهار کرد و به میزانی که در این کار کامیاب بود توسعه شتاب می گرفت.

قدرت،آزادی و قانون
این سخن برای دولتمردان و سیاست ورزان ، حاصل و فشرده تجربه چندقرن تاریخ بشر است که استیفن هولمز گفته است:"قدرت محدود می تواند قدرتمند تر از قدرت نامحدود باشد" و از این گفتار نکته ها بیاموزند زیرا" قدرتی که خودکامانه اعمال شود،نه تنها برای آزادی فرد بلکه برای حکومت قانون، ویرانگر است". مرجع تشخیص خودکامگی نیز خود حاکمان نیستند که گمان می کنند بهترین حکمرانی را دارند بلکه این جامعه و مجموعه عقلای قوم هستند که تشخیص می دهند نه عقلای ذینفع و یا درخدمت دولت.
رواداری موجب قدرت است زیرا عدم تساهل و سختگیری، بستر ساز کینه ها و خشونت های مذهبی و سیاسی است که در نهایت موجب زوال قدرت(هم دولت ها و هم جوامع) می شود. پل استار در جواب این پرسش که چرا دولت هایی که قانون اساسی آن ها را محدود می کرد همواره از دولت هایی که دارای قدرت غایی بودند قوی تر می شدند و اگر قانون اساسی ،فرمانروایان را مقید می کند دولت هایی که دارای قانون اساسی آزادتری بودند باید ناتوانان تاریخ می بودند و اینکه چرا ایالات متحده و بریتانیا در غرب قدرتی بهم رساندند می گوید: آنها از بی قدرتی مطلق به عنوان ابرقدرت پدیدار نشدند زیرا در لحظات حیاتی شکل گیری قانون مداری،تشکیلاتی را هم برای آفرینش قدرت و هم برای مهار آن تأسیس کردند...(استار.ص55و56). او توضیح می دهد که چگونه با آزاد سازی مطبوعات و نقد قدرت ،آنها قدرتمندتر شدند نه ضعیف تر زیرا آنها حکومت و سیاست را عمومی تر کردندو« حکومت به جای اینکه قلمرو خصوصی فرمانروا یا صاحب منصبان فرومایه باشد وجودش بخاطر مصلحت عمومی است و باید در خدمت منافع آن باشد و برای اطمینان از اینکه حکومت همین کار را می کند می کوشیدند آن را شفاف ترسازند با منتشر کردن قوانین، با علنی کردن محاکمات و تشریفات قانونگذاری، با ملزم کردن مقامات دولتی به افشای اقدامات شان و با اجازه دادن به مطبوعات برای انتشار اخبار سیاسی و بحث انتقادی که شهروندان را قادر سازد خودشان قضاوت کنند»(استار.ص95). این که حکومت با مشارکت گسترده تر نهادهای مدنی و آزادی عمومی، قدرتمند تر می شود آنقدر تجربی شده و بدیهی است که رفتارهای خلاف آن ، شگفتی آور و حاکی از پرت افتادگی بی نهایت از عقلانیت است که نخستین شرط صلاحیت زمامداری است. این سخن آنقدر بدیهی است که ارسطو نیز در 2400 سال پیش می گوید: «برای آنکه کشوری پایدار بماند باید همه عناصر آن خواستار هستی و بقای آن باشند» (ارسطو. ص 83).«چون همه شهروندان در انتخاب شرکت دارند، مردم عادی که بدینگونه می توانند بر عالیترین منصب دولتی دست یابند خواهان بقای حکومت اند» (ارسطو.ص 88). اکنون واضح تر از پیش است که عدم انتخابات آزاد و قانون گریزی ، هم فنای جامعه را ،هم فنای کشور را و هم فنای قدرت و دولت را در پی دارد.
قانون هم باید پیراسته از هوس باشد یعنی اگر جناحی بخواهد اراده سیاسی خود را علیه دیگران جامه قانون بپوشاند صورتی از قانون دارد و باطنی از هوس. فراموش نمی کنیم که تغییر قانون مطبوعات در روزهای آخر مجلس پنجم با هدف قانونی جلوه دادن توقیف گسترده مطبوعات و صورت قانونی بخشیدن به اراده سیاسی یک جناح علیه جناح دیگر و برای محدود سازی مطبوعات بود، همان پدیده ای که آزادی آن از اسباب قدرت دولت های فرنگ شد؛ در زمانی که امپراطوری های عثمانی و ایران و دولت های قدرتمند شاهی درسرزمین خود حکومت می کردند اما با راز ماندگاری قدرت شان بیگانه بودند.
-----------------------------------------

استار،پل. قدرت آزادی. ترجمه: فریدون مجلسی. تهران. نشر ثالث.1388
ارسطو. سیاست. ترجمه دکتر حمید عنایت. انتشارات امیرکبیر . تهران 1358 چاپ سوم




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1142 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.