سه شنبه 29 اردیبهشت 1388

قومیت ها ؛معضل امنیتی یا حقوق بشری؟

سرمقاله روزنامه اعتمادملی25/2/1388

درآمد
ملتی با یک زبان کمتر به یاد آرد زمان(شهریار)
اقلیت بیشتر یک مفهوم جامعه شناختی است سپس حقوقی. منظور از آن نیز هر اقلیتی نیست بلکه گروههایی از یک جامعه هستند که پیوندهای زبانی و نژادی یا فرهنگی خاص دارند و مورد تبعیض واقع می شوند.برخی از مقولات،همچون اقلیت ها و حکمرانی محلی در کشورهایی که بحران خیز هستند و بر آتشفشان نشسته اند دارای ابعاد امنیتی و سیاسی شده و راه تحلیل و چاره گشایی مسئله را می بندد در حالی که هم برخی مراکز قدرت می پسندند که یک مسئله اجتماعی را امنیتی کنند و هم برخی از نیروهای اپوزیسیون تمایل دارند از آن به مثابه پتانسیلی برای اهداف و دگرگونی های سیاسی سود جویند. افزون بر این، قدرت های خارجی هم برای برنامه های برون مرزی خود روی این پارامترها حساب بازمی کنند چنانکه در مذاکرات منتشر شده شورای امنیت ملی امریکا، درباره قومیت ها مشاهده می شود. در این میان آنچه قربانی می شود، جوامع اقلیت و قومیت ها هستند.ازسوی دیگر نیز به قول گیدنز«تعقیب و آزار اقلیت ها در تاریخ بشر کاملا معمول بوده است»(گیدنز.277)و او به بیان نمونه ها و مصادیق آن پرداخته است. در ایران ما گرچه به مناسبت های گوناگون به پدیده قومیت ها آزمندانه نگریسته شده است اما خوشبختانه ، انتخابات فرصتی برای توجه به این موضوع را فراهم آورده و در شعارهای نامزدهای ریاست جمهوری جایگاهی به خود اختصاص داده است.

مناقشات حقوق بشری در باب حقوق قومیت ها
از چشم انداز حقوق بشری مناقشاتی در باره قومیت ها وجود دارد به ویژه که از ابتدا در نظریه دموکراسی برای اقلیت ها برنامه ریزی نشده بود و بحث اصلی درباره اکثریت شهروندان در برابر اقلیت شهروندان بود نه اقلیت های قومی. از سوی دیگر همواره این نگرانی وجود داشته که مسئله قومیت در تنور ناسیونالیسم قومی می دمد وبا رشد پدیده "قوم مداری" بنیان فجایعی مانند جنگ جهانی اول و دوم و کشتار میلیون ها انسان را پی می ریزد.
"اغلب تصور می شود که حقوق اقلیت به حوزه حقوق بشر تعلق دارداما اعلامیه جهانی عمدا تصمیم به کنار گذاشتن حقوق اقلیت می گیرد چرا که آلمان نازی از این مفهوم برای اعمال خشونت و تجاوز استفاده کردو اعلامیه جهانی ،منع تبعیض و حق عمل بر اساس فرهنگ خودی را برای حمایت از اقلیت ها کافی می داند. مهم ترین تعهد قانونی درباره اقلیت ها ماده 26 میثاق بین المللی مدنی و سیاسی است که می گوید در کشورهایی که دارای اقلیت های زبانی ،قومی یا دینی هستند نباید از حق بهره مندی از فرهنگ خود محروم شوند. این ماده چند مشکل دارد.فقط برای کشورهایی کاربرد دارد که اقلیت هایی در آنها وجود دارند لذا کشورها را در انکار وجود اقلیت ها در حوزه قانونی خود تشویق می کند. فقط حقوق اشخاص اقلیت را به رسمیت شناخته نه حقوق خود اقلیت ها را به عنوان اقلیت. تکلیفی هم برعهده دولت ها نمی گذارد و فقط می خواهد مانع تراشی نکنند. دولت ها نیز بخاطر تشویق دخالت های بیگانه و اینکه حقوق اقلیت ها ،همبستگی کشورها را تهدید می کند از جدی گرفتن آن اکراه دارند. با این وجود در1992 سازمان ملل اعلامیه حقوق اقلیت های قومی،دینی و زبانی را تصویب کرد:ماده1:دولت ها باید از وجود و هویت زبانی ،فرهنگی و قومی و ملی اقلیت ها در داخل قلمرو خود حفاظت کنند"(نک:فریمن.154-155)
رویکرد معتدل تر نسبت به قومیت ها در اواخر قرن بیستم از آنجا ناشی می شود که نظریه پردازان حقوق بشر کم کم بدین باور رسیده اند که سیاسی کردن اختلافات زبانی و نژادی و قومی و استفاده ابزاری از آن غیر از قومیت به عنوان یک پدیده کهن است.برخی از جامعه شناسان نیز با توجه به دیدگاههای ضد قومی«الگوی غالب سیاست جهان معاصر را فرایند "ملت پاشی" تلقی کردند تا"ملت سازی" و مفهوم ملت را با قومیت مرتبط دانستند.»(احمدی.145)

حقوق بشر جهانی و محلی
مناقشه دیگر به مبانی نظری بازمی گردد. از یکسو در ماده نخست اعلامیه جهانی حقوق بشرمی گوید تمام افراد بشر با حقوق مساوی به دنیا می آیند و از سوی دیگربرخی از حقوقی که در اعلامیه جهانی و میثاق ها آمده اند فقط متعلق به گروه خاصی از انسان هاست مانند آنچه درخصوص زنان یا اقلیت ها و بومیان آمده است. افزون بر این اعتقاد به نسبی بودن حقوق بشر به دلیل تفاوت های فرهنگی و تنوعات قومی، چالشی را در برابر مطلق بودن و جهانشمولی آن برانگیخته است. حقوق بشر از سوی جریانات رادیکال چپ و نیز ذینفع های اقتدارگرایی، متهم به "امپریالیسم فرهنگی" است. آنجا که منتقدان جهانشمولی حقوق بشر آن را مبتنی بر لیبرالیسم غربی می دانند که می خواهد ارزش های خود را جهانی کند و از این طریق بر جهان سلطه پیدا کند. کما اینکه نسبی گرایی فرهنگی نیز بهانه اقتدارگرایان برای گریز از سیطره حقوق بشر و توجیه اعمال خودکامانه است و به عنوان نسبی بودن حقوق بشر بر آن قید و استثناء می زنند. در هر دو نحله" جهانی گرایی" و "نسبی گرایی" حقوق بشر، هم نشانه هایی از سیاست و تزویر وجود دارد و هم حقیقت. شاید در پس دفاع از جهانی گرایی حقوق بشر توسط برخی مدعیان، اغراض سیاسی هم نهفته باشد اما تعمیم این دیدگاه بسیار توطئه اندیشانه است زیرا به احتمال بیشتر می توان گفت که جهانی گرایی( که برخی آن را امپریالیسم فرهنگی متهم کرده اند) بیشتر ریشه در ایده آلیسم دارد و آرزو و آرمان اینکه جهان، دهکده کوچکی همچون یک خانواده بشری می گردد که در آن باید تمایزات قومی را ناچیز گرفت رؤیایی است که با واقعیت منطبق نمی شودودر برابر جهانی گرایی ، نوعی نسبی گرایی ومحلی گرایی هم وجود دارد که به رویکرد فلسفی وحدت در عین کثرت نزدیک می شود.
راه برون رفت از مشکل این است که از مقوله "جهانی گرایی یا مطلق گرایی افراطی" در برابر "نسبی گرایی افراطی" سخن بگوییم و اینکه این دو رویکرد در تضاد با یکدیگرند در حالی که میان جهانی گرایی و نسبی گرایی حداقلی( در برابر حداکثری و افراطی) نباید تعارض لاینحلی وجود داشته باشد زیرا جهانی گرایی نه تنها می تواند تنوع را نیز در درون خود پذیرا بوده و با آن در مسالمت و آشتی باشد، بلکه این تنوع را ضروری جهانی گرایی و امری واقعگرایانه و موجب غنی سازی جهانی گرایی و جهانی شدن خود بداند و جذابیتی بیآفریند. "نهادهای بین المللی حقوق بشر نیز به طور کلی پذیرفته اند که معیارهای حقوق بشرباید جهانی باشداما می تواند در بافت های فرهنگی متفاوت تفسیرهای متفاوتی به خود بگیرد" و" بر قرائتی همدلانه از سنت های محلی نیز استوار باشد"(فریمن.141،142)

کشمکش پایان ناپذیری میان مسئله "جهانشمولی و تنوع قومی و فرهنگی" و نیز" جهانی بودن حقوق بشر و محلی بودن تفسیر آن" یا محلی بودن روش های اجرای آن وجود دارد. از یکسو تفسیر و اجرای حقوق بشر در چارچوب های محلی و یا مختص یک فر هنگ خاص دیدن آن ، نگرانی نسبت به تضعیف کاربرد جهانی آن را بر می انگیزد و از سوی دیگر ، نادیده گرفتن واقعیت سترونی به نام " تنوع اقوام و فرهنگ" ها ، پیشبرد حقوق بشر را ناکام می گذارد و به شکست می کشاند. گمان می رود این کشمکش ها به زودی پایان نمی پذیرد به ویزه که علاوه بر طبیعت مشکل ساز بودن خود موضوع جهانی بودن حقوق بشر و واقعی بودن قومیت ها، عوامل مصنوعی دیگری مانند بهره برداری دولت ها یا مخالفان دولت نیز دست اندکار آن می شوند و بر پیچیدگی موضوع می افزایند.

قومیت ها در رویکرد جامعه شناختی
در مسئله قومیت ها همنوایی میان رویکرد جامعه شناختی و حقوق بشر دیده می شود.درآغاز انقلاب انفورماتیک برای برخی نظریه پردازان مانند آلوین تافلر این پندار وپیش بینی شکل گرفته بود که حرکت جهان به سوی تبدیل شدن به دهکده کوچک ، موجب منحل شدن فرهنگ ها و اقوام و پدید آمدن فرهنگی جهانی که آمیزه ی است از فرهنگ های مختلف موجود در جهان خواهد شد اما گذر زمان نشان داد که انحلال خرده فرهنگ ها نه ممکن است نه مفید. ممکن نیست چون پدیده قومیت ها یک پدیده اکتسابی نیست و نقشی انتسابی است و مبانی طبیعی دارد و مفید نیست زیرا وجود تنوع قومی و فرهنگی و زبانی سبب پویایی و جذابیت می شود چنانکه در جوامع چند ملیتی مانند امریکا در سطع عالی و هند در سطحی نازل تر مشاهده می شود. به همین روست که امروزه خرده فرهنگ ها و اقوام را یک سرمایه اجتماعی پنداشته وحرکتی در جهت تقویت آنها و حتی حفظ زبان هایی که رو به منسوخ شدن هستند آغاز گردیده است.

نتیجه گیری
ایران از جمله سرزمین هایی است که از دیرباز متشکل از اقوام گوناگون بوده و برخلاف توهم توطئه انگار ، همواره این اقوام بوده اند که "وحدت سرزمینی" را حفظ کرده اند. درعین حال به همان اندازه که پدیده اقوام سودمند بوده اند ستم های قومی می تواند آن را خطرساز نماید. آنچه که اکنون نامزدهای انتخاباتی و به ویژه مهدی کروبی در باره حقوق اقوام تعهد کرده اند مانند استفاده از ظرفیت نیروهای شایسته و مجرب اقوام و مذاهب در رده های مختلف مدیریتی، جبران محرومیتها و عقب افتادگی های مناطق محروم و مرزی، حذف موانع محرومیت از تحصیل آنان و...گامی است در جهت بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران و ارتقای همگرایی و امنیت ملی.





 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1125 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.