یکشنبه 7 اسفند 1390

سرگذشت زندان

مجله مهرنامه شماره19 مورخ30بهمن1390 بخش کتاب نامه
تحت عنوان:زندان و تمدن؟(نگاهی به کتاب سرگذشت زندان) چاپ کرده است.

سرگذشت زندان کتابی است در694 صفحه که حاوی 14 مقاله بلند از صاحبنظران این حوزه است. دو تن از نویسندگان کتاب، نوروال موریس و دیوید ج. روتمن که گردآورنده مجموعه نیز هستند اتفاقا مقالات خودشان از خواندنی ترین مقالات مجموعه است.همانطور که عنوان فرعی کتاب"روش مجازات در غرب" نشان می دهد قلمرو مطالعه را "غرب" تشکیل می دهد اما نه غرب جغرافیایی بلکه غرب سیاسی چون زندان در امریکا و اروپا را شامل می شود.
موضوعات مقالات چهارده گانه کتاب شامل:زندان در جهان باستان و قرون وسطی، زندان در اروپای عصر نوین، ظهور اصلاحات در این زمینه در غرب و سیر اصلاحات و نظریات و اقدامات و تحولاتی که در جریان اصلاحات واقع شده است، مجازات های جایگزین زندان، زندان زنان در غرب، زندان کودکان، زندان سیاسی و ادبیات زندان و... هستند
برای کسانی که به نحوی در حوزه نظری یا عملی زندان درگیر هستند مطالعه این کتاب مفید و بلکه ضروری است. البته به دلیل اینکه کتاب سرگذشت زندان از مجموعه مقالات فراهم آمده است طبعا از نظر کیفیت و محتوا همه گفتارهایش یکسان نست و برخی خواندنی تر و محققانه تر هستند.
پرسش انگیزی: برای نگارنده به عنوان کسی که سال ها در حوزه زندان فعال بوده است و شاید برای هر خواننده دقیق، نخستین پرسشی که بیدرنگ پیش می آید این است که چرا در کشور ما کتابی در این اندازه و کیفیت تاکنون به دنیا نیامده است که مقوله زندان دراین خطه را به این دقت موشکافی و تاریخنگاری تحلیلی کرده باشد؟ اینهمه دانشگاه و دانشجو و موسسات تحقیقاتی و سازمان عریض و طویل زندان و معاونت پژوهشی آن با بودجه های کلان چه محصولی دارند که همسنگ چنین کتابی باشد؟ چرا و به چه دلیل نمی توان با وجود آنهمه امکانات و سازمان ها اثر برجسته ای تولید کرد؟ آیا در میان خیل اهل قلم کسی توانایی نگارش نداشته یا به دلیل فقد انگیزه بوده یا هر دو؟ پاسخ های فراوانی در بدو امر به ذهن آدمی خطور می کند. اینکه فضای نقد آزاد فراهم نیست، اینکه پژوهش های مستقل حمایت نمی شوند، اینکه افراد در سازمان های ناکارآمد فقط کار اداری و در حد رفع تکلیف صوری انجام می دهند، اینکه چون جماعتی فقط برای پول کار می کنند و خود تحقیق برای آنان موضوعیت و ویژگی و جذابیت و اصالت ندارد. اما پاسخ دقیق به آن مستلزم آسیب شناسی سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی است که مجالی دیگر می طلبد.

سرگذشت زندان در فرم
از جنبه شکلی یکی از نکات درخور ملاحظه کتاب "رفرنس ها" یا ارجاعات آن است. از اموری که بیش از جنبه محتوایی به جنبه شکلی آن در ایران توجه شده و به یک مد مبدل گردیده این است که نشانه یک متن تحقیقی را وفور ارجاعات در منابع و ماخذ می انگارند به نحوی که گویی هر چه متنی از ارجاعات بیشتری برخور دار باشد علمی تر است. همین معیار با غفلت از جنبه محتوایی اش سبب شده کتاب ها و پایان نامه های فراوانی فراهم شوند که چندان نکته و مطلب تازه و ارزشمندی ندارند اما با معیارهای صوری نمره لازم برای علمی بودن را کسب می کنند در حالی که همان منابع و متونی که بدان ها ارجاع داده می شوند مانند لاک و روسو و مارکس و منتسکیو و صدها نویسنده بزرگ دیگر، رفرنس هایی در حد ضرورت دارند و بیشتر محصول تفکرات نویسنده اند تا تالیف نظرات دیگران. گرچه از همین سخن نیز ممکن به گونه دیگری سوء استفاده شود و با کنار گذاشتن ارزش ارجاعات, راه برای سرقت ادبی گشوده شود کما اینکه در همین زمانه ای که زمانه "مد ارجاع دادن" است افراد زیادی به اقتباس های مستقیم و غیر مستقیم فراوان از آثار دیگران می پردازند بدون اینکه اصل اخلاقی و علمی امانت داری و رفرنس دهی را مراعات کنند.با این مقدمه، کتاب سرگذشت زندان از کتاب هایی است که نویسندگان آن به ندرت داده های خود را به منابع و اسناد رجوع داده اند و با وجود خواندنی بودن کتاب اما فاقد ارجاعات است. در پاره ای مواردی هم نقل قولی داشته اما نام منبع را ذکر نکرده اند.

سرگذشت زندان در محتوی
در تاریخ زندان به وضوع مشاهده می شود که همیشه اصلاحات در زندان، زمانی مطرح شده و قوت گرفته است که برخی زندانیان، اهل قلم و انعکاس دادن شرایط این دنیای بسته به دنیای بی خبر بیرون بوده اند و اگر این افراد نویسنده ای شناخته شده یا سیاستمدار یا مدیری شناخته شده بودند این جریان اصلاحی بیشتر مطرح می شد. کتاب سرگذشت زندان نیز در صفحات 313تا315 به چند قطعه از گزارش های زندانیان که به صورت کتاب منتشر شده استناد کرده است و یا در صفحه 552 فریادهای یک زن زندانی آزاد شده را مورد استناد خود قرار داده است.
تاریخ تغییرات زندان همگام است با تاریخ تغییر و اصلاحات در حکومت ها و با اعتلای زندگی نوع بشر. به نوشته این کتاب"اولین اخبار زندان در مصر باستان مربوط به فراعنه میانه(2050-1786م) است" که یوسف(ع) از مشهورترین زندانیان این دوره بود. در فصل یکم تحت عنوان"زندان پیش از زندان(جهان باستان و جهان وسطی) نشان می دهد که چگونه از سیاهچال های قدیم به زندان های امروزی رسیده و در گذشته از زندان بیشتر برای نگهداری اسرای جنگی استفاده می شد و بعد علیه هموطنان هم مورد استفاده قرار گرفت. در عین حال در همان دوره خشن هم کسانی چون کنستانتین امپراطور روم پیدا می شوند که در 320م دستور می دهد« متهم را در دستبند آهنین استخوان شکن نگذارید به شکلی که محکوم در عذاب نباشد. گناهکاری که در حبس است نباید از تاریکی زندان زجر بکشد بلکه حق دارد در کمال سلامت از نور لذت ببرد. هنگام شب که مراقبت ها دوبرابر می شود او را به دهلیزها بازگردانید و در محلی مناسب قرار دهید. هنگام روز، وقت طلوع خورشید او را بیرون آورید و زیر آفتاب گردش دهید تا رنج زندان از او دور شود»(ص60). گاهی امپراطوران فرمان عفو صادر می کردند. در 367 میلادی به بهانه فرا رسیدن عید پاک فرمانی مبنی بر آزادی زندانیان سراسر امپراطوری صادر شد»(ص61). در آغاز قرون وسطی یکی از کارهای قدیسان و مردان کلیسا فراری دادن زندانیان از زندان و از مجازات های خشن بود(ص68). در آن دوران زندان رهبانی و ویژه روحانیت هم وجود داشت. در نامه ای که پاپ(384-98م) می نویسد دستور می دهد راهبان و راهبه های گناهکار باید از همقطاران خود جدا شوند(ص73و75). زندان های تفتیش عقاید نیز در قرون وسطی به دست کلیسا ایجاد شد(ص81-77). ژاندارک دختر قهرمان و مشهورترین سمبل دادگاه های تفتیش عقایدبود که در 1431م او را در آتش سوزاندند. در فصل دوم تحت عنوان"قانون و جمهور" یکی از بحث های خواندنی کتاب داستان مجازات های شلاق در میادین شهر در هلند و آلمان و دیگر ممالک اروپایی در قرون وسطی است که روش اجرای آن این بود که«آنقدر محکم بزنند که پوست متهم آماس کند و خون جاری گردد»(ص115).یکی دیگر از بحث های این فصل" انواع کیفر مرگ و نمایش روی سکو" یا اعدام در ملاء عام است. کشیش ها هم از این وضعیت یعنی از مرگ برای روتق کلیسا استفاده می کردند و به پدران و مادرانی که از این صحنه هابه هراس افتاده بودندمی گفتند«فرزندان خود را به کلیسا بیاورید وگرنه گرفتار شیطان خواهند شد»(ص124). بحث درباره نفی بلد و راه اندازی مراکز کار اجباری در زندان را هم این فصل بر عهده دارد و نیز اشاره دارد که بحث مجازات های جایگزین در فرانسه برای نخستین بار در قرن16 به عنوان مجازات گدایان و ولگردان و بیکاره ها به اجرا در آمد(ص155). در فصل سوم درباره زندان های انگلستان در فاصله 1780تا1865 به تفصیل سخن گفته و توضیح می دهد که در قرن18 محاوره و خنده و شادی در زندان منع قانونی داشت و زندانیان و زندانبانان همیشه عبوس بودند اما زندان تمیز و بهداشتی بود. بحث مفصلی هم درباره جنبش اصلاحات در زندان و نقش موثر جان هاوارد و انتشار کتاب او در1777 و راه افتادن مجادله ملی درباره مجازات، انجام داده است. در همین فصل می گوید که در1808 ساموئل رومیلی اردوگاهی را به وجود آورد که درباره تغییر در قوانین جنایی تحقیق می کرد و درخواست داشت مجازات مرگ هرچه زودتر لغو گردد و اصلاح طلبان به زندان به عنوان جانشین اعدام نگاه می کردند(ص185و186). از سوی دیگر اصلاحات منتقدانی هم داشت که دلایلی برای سخت گیری در زندان داشتند(ص193). در نیمه قرن18 اصلاح طلبان تصور می کردند تغییر در ساختمان زندان می تواند به مثابه تغییر در شخصیت محکومان باشد. از سوی دیگر در آن زمان صبح ها برای شستشو و حمام به زندانیان فقط چند دقیقه فرصت داده می شد در حالی که وقتی به نمازخانه می رفتند قطعا کمتر از یک ساعت نبود و در این مدت باید همه سکوت می کردند و به موعظه واعظ گوش می دادند.(ص206)
در فصل چهارم به زندان های آمریکا در1789تا1865 می پردازد و نشان می دهد که آنها چگونه زندان هایی به سبک جدید ساختند و به مهمانان اروپایی نشان می دادند. یکی از کشیشان می گفت:شاید بهتر باشد همه ما به زندان فکر کنیم و در خیال خود لباس زندانیان را بپوشیم. تردیدی نیست که بعد از دوسه نسل زندان جای بهتری خواهد بود(ص222). در این فصل به ظهور جرمی بنتام در1791 اشاره دارد و طرحی که او برای زندان تهیه کره بود و آثاری که تلاش های بنتام درباره زندان داشت. فصل پنج به زندان های عصر ویکتوریا(انگلستان1865تا1965) تمرکز کرده است و ملی شدن زندان های محلی در این زمان را مورد بحث قرار داده است. سختگیری هایی که رایج بود برای مثال نرسیدن بسته های خوراکی ارسالی خانواده ها به زندانیان و ممنوع بودن مطالعه بجز انجیل و ادعیه که از جانب کلیسا برای زندانیان مفید تشخیص داده می شد(ص273) و وضع زندانیان سیاسی که ملکه را آماج انتقادات خود قرار داده بودند. در این فصل به تفصیل از "دوکان" و لوایحی که برای اصلاحات در زندان ارائه کرده و با حمایت روزنامه ها اصلاحات خود را پیش می برد و دیدگاه ها و اقدامات او درباره اصلاح و تربیت جوانان و نیز درباره ایده تربیت رئیس زندان با آموزش های مدرن، سخن می گوید. نویسنده این فصل(شون مک کان-ویل) با اشاره به زندان های این دوره می گوید روزی از هگل خواستند درباره ارتباط تاریخ و جمهور و امور جاریه ومردم و حکومت چیزی بگوید.او گفت: آنچه تجربه و تاریخ می گوید این است که مردم و دولت هیچ چیز از تاریخ نیاموخته اند و هرگز بر اصول آن حرکت نکرده اند. ویل می افزاید: اگر انگلستان زندان های دوره ویکتوریا را با چشم باز می دید متوجه می شد که تصمیم و اراده و عقاید آنها همه دور از ذهن, غیر عملی و غیر قابل اعتماد بود.(ص282).
در فصل ششم تحت عنوان شکست اصلاحات درباره زندان های آمریکا در 1865تا1965 و ترقی بعد از جنگ و باز کردن در زندان به روی جمهور بحث می کند و اختلاف نظراتی که درباره عفو زندانیان وجود داشته است.در قسمتی از این فصل تحت عنوان"جنبش حقوق زندانیان" به تلاش های فعالان مدنی و حقوقی برای اعتلای وضع زندانیان می پردازد.فصل بعدی درباره وضع زندان های اروپا در همین دوره زمانی است که مجازات های نوین بدون حبس و اصلاحات کیفری پس از جنگ جهانی دوم مطرح می شود. فصل هشتم هم درباره زندان معاصر از 1965 تا امروز است. جذاب ترین قسمت در این فصل استفاده از روزشمار زندگی یک زندانی است که یک روز زندانی را به تمام و کمال توصیف می کند. طبه بندی در زندان، خدمات پزشکی در زندان و راه اندازی زندان های خصوصی و تعدیل مجازات ها در این فصل مورد بحث قرار گرفته است.
یکی از مزیت های کتاب سرگذشت زندان توجه ویژه ای است که به بحث زنان زندانی داشته و یک فصل را (فصل11) تحت عنوان"خواهران سرکش" به این موضوع اختصاص داده و مراحل تفکیک زنان زندانی از مردان را توضیح داده است. اینکه ابتدا زنان و مردان در یک زندان و بند مشترک اما در سلول های جداگانه نگهداری می شدند و تبعات اخلاقی و جنایی آن و تجاوزات بی رحمانه به زنان زندانی باعث شد بند زنان را جدا کنند اما در مرحله بعدی با وجود اینکه زندان زنان جدا شده بود اما چون ماموران آنها مرد بودند بازهم اخبار تکان دهنده ای از تجاوزات ماموران مرد به زنان زندانی باعث شد که در غرب هم به تدریج به سوی بکارگیری زندانبان های زن بروند. در این فصل به مبارزات گسترده فعالان مدنی زن و نیز فریادهای یکی از زنان زندانی آزاد شده برای بهبود وضع زنان زندانی می پردازد.
فصل12 درباره کودکان بزهکار وکانون اصلاح نوجوانان سرکش است و فصل13 تحت عنوان: اندشه در حبس، به مقوله زندان سیاسی در غرب در قرون17و18 و روسیه در قرون 19و20پرداخته است. موضوع زندانیان نازی و نیز گاندی هم در این فصل مورد بحث قرار گرفته. کتاب گرچه درباره زندان های غرب و گاندی,شخصیتی هندی است اما از او به عنوان زندانی سیاسی انگلیس که هند را مستعمره خود داشت سخن می گوید. پس از آن تحت عنوان"عصر حقوق بشر" و " زندان سیاسی در عصر حقوق بشر" بحث را ادامه می دهد و به چین و اندونزی و آمریکای لاتین و ایران در این زمینه اشاره می کند. فصل پایانی کتاب نیز درباره ادبیات زندان است و به برخی اشعار و آثار نویسندگان بزرگ درباره زندان که بعضا هم خود تجربه ای از ندان داشته اند اشاره می کند.
در این کتاب به خوبی می توان دید که زندان از گذشته های دور تا امروز بلحاظ فیزیکی و قواعد و مقررات تغییرات فراوانی داشته و از سیاهچال قدیم به زندان های باز امروزی نائل شده است. از بی قانونی به قانون و از قوانین خشن غیر انسانی به قوانین انسانی تر در پاره ای از کشورها دست یافته است. به خوبی می توان مشاهده کرد که این پیشرفت ها به موازات متمدت تر شدن بوده است پس می توان نتیجه گیری کرد که وضعیت زندان ها از شاخص های تمدن و فرهیختگی است.




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1146 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.