جمعه 2 فروردین 1392

استحاله واصلاح


ویژه نامه نوروزی سال92روزنامه بهار، ص 92
بهار با عنوان «اصلاحگری، استحاله گری نیست» چاپ کرده است.

«استحاله» همیشه چماقی بوده است علیه هر نوع تجدید نظرطلبی و اصلاح گری. گاه حتی آن را دسیسه ای برای براندازی نرم خوانده اند و با ایجاد ترس و حساسیت نسبت بدان راه را برای هرگونه اصلاح و نواندیشی بسته و انجماد و جمود را عین ایستادگی بر ارزش ها و مقاومت در برابر دسیسه ها جلوه داده اند و بدین ترتیب هزینه پیشرفت جامعه را که ذاتا پدیده ای سیال و پویاست بالا برده اند.اما واقعا استحاله و انقلاب و اصلاح چه تمایزی دارند؟
انقلاب زیر و زبرسازی وضع موجود است به صورتی آشکار و سریع و گاه پرهزینه. استحاله هم ریشه انحلال است و نوعی حذف و تغییر ماهوی اما تدریجی و ملایم و کم هزینه است. استحاله را غیاث اللغات به معنای طلب محال شدن و نیز از حال برگردیدن و حیله کردن، آورده است و فرهنگ لغات به معنای تغیر و دگرگونی و تحول اورده اند مانند چوبی که بر اثر سوختن، خاکستر شود. در فقه نیز استحاله به همین معنا به کار رفته و در اثر استحاله، ماهیت عین نجس یا متنجّس از نظر عرفی دگرگون شده و با تبدیل موضوع، حکم نیز عوض می‌شود مانند استحاله خمر به الکل یا وقتی سگ مرده ای در نمک زار افتاده و پس از مدتی تبدیل به نمک می شود دیگر نجس به شمار نمی اید چون قلب ماهیت داده است. در منابع فقهی استحاله را در شمار مطهرات آورده اند.
اما اصلاح بیانگر تغییر تدریجی است. یکی دیگر از تفاوت های بزرگ اصلاح با دو تحول دیگر این است که در انقلاب کنش های عاطفی برجسته اند و حضور وسیع توده بر مبنای انگیزه های مادی و فردی پر رنگ است(جنبش اصلاحات دموکراتیک،ص362-360) اما حرکت اصلاحی متکی به"حلم و صبر" است یعنی متکی به اگاهی عمیق از شرایط موجود و انگیزه های دیگرخواهانه قوی و نیز شکیبایی و بردباری است.
در بیان تفاوت اصلاح و انقلاب، فراوان سخن گفته اند. برای مثال بنگرید به کتاب "انقلاب یا اصلاح" از مارکوزه و پوپر و نیز "جنبش اصلاحات دموکراتیک در ایران"، فصل انقلاب یا اصلاح از این قلم. اما در این گفتار بارانداز سخن بر تفاوت انها است با استحاله. استحاله هم با اصلاح و هم با انقلاب اشتراکاتی دارد. از حیث نرمی و تدریجی و کم هزینه بودن، همچون اصلاح گری است اما غایت آن، انحلال وضع موجود است و از این حیث با انقلاب اشتراک دارد. از این رو انحلال طلبان را در این دسته می توان قرار داد. انحلال طلبان در عرف سیاسی امروز کسانی هستند که توان بسیج توده ای و ایجاد انقلاب ندارند اما به لطائف الحیل در پی براندازی نظام موجود هستند. اصلاح به معنای رفع فساد است نه رفع اساس. به عبارت دیگر اگر در استحاله، تغییر اساسی و ماهوی مفروض است در اصلاح، اصل بر حفظ بنیان های موجود و رفع کاستی ها و ناراستی های آن است ولو اینکه در ظاهر تغییر ماهوی به نظر آید.
اصلاح گری در جلوه های گوناگون خود حاوی همین اصل است. وقتی از اصلاح دینی سخن گفته می شود هدف از آن مفروض گرفتن اصل دین و اعتبار و حجیت متن مقدس و بازخوانی و تفسیر تازه و رفع برداشت های مخل و مضر زیست فردی و اجتماعی است. در جلوه سیاسی نیز شالوده های اصلی نظام سیاسی که قانون اساسی است حفظ شده و با تفسیر تازه ای به وضع قوانین کارامد و معقول می پردازند. اما در فرایند استحاله، دین در نهایت مبدل به پدیده دیگری می شود که در ماهیت و اساس خود با پدیده نخستین متفاوت خواهد بود. نظم سیاسی نیز به همین سیاق د.یگرگونه خواهد شد.
اصلاح دو سو دارد.«از» و «به». به بیان دیگر اصلاح متوجه به یک چیز و معطوف به امری دیگر است. اولی ناظر به «گذشته و حال» و دومی ناظر به «آینده» است. ناظر به وضع موجود و معطوف به وضع مطلوب. جهت مورد نظر اصلاح، می تواند محل خلاف و اختلاف باشد. گاه همگان بر سر تغییر وضع موجود اتفاق دارند اما اینکه به کدام سو بروند و چه چیزی را جایگزین کنند محل نزاع واقع می شود. از منظر یک فعال حقوق بشر، اصلاح دینی یعنی بازخوانی انسان مدارانه و دموکراتیک از دین و اصلاح سیاسی یعنی بازخوانی انسانگرایانه و دموکراتیک قانون اساسی، الغای قوانین مغایر و وضع قوانین موافق با آن.
حقوق بشر در محتوا انقلابی است یعنی خواستار دگرگون ساختن وضع غیر دموکراتیک و غیر انسانی و برپایی جامعه ای انسان مدار و پایبند به کرامت انسانی است اما در روش، محافظه کارانه است. در شرایط انقلابی و فضای رادیکال و خشونت، ممکن است نیروهای سیاسی متخاصم، هر یک به نوعی سود برند و حتی نیروی مغلوب با کسب مظلومیت به جلب وجاهت و هوادار و نفوذ بیشتر دست یابد اما جریان حقوق بشر در هر صورت بازنده است زیرا عرصه بر ترویح و پیشرفت حقوق بشر تنگ می شود. آموزه های حقوق بشری در شرایط عادی، بهتر رشد و بسط می یابند. برای مثال در شرایط جنگی، اعتنایی به مقررات حقوق بشر دوستانه نمی شود و کنش های دفاعی،عاطفی و انتقام گیرانه چنان نیرومند است که جایی برای اعتنا به موازین حقوق بشر دوستانه نمی گذارد. برای کسی که جلوی چشمش همرزمش به خون غلطیده و یا خانواده و کاشانه اش نابود شده اند سخن گفتن از موازین حقوق بشر دوستانه را همچون زمزمه نابهنگام کشیش در گوش قربانی می داند.
در شرایط عادی می توان به آسانی از حقوق زندانیان و قربانیان سخن گفت اما در وضعیت بحرانی همان حرف هایی که در شرایط عادی گفته می شد ناممکن می گردد. همچنین حقوق بشر از طریق روش تعامل، بخت تاثیر گذاری دارد اما با روش تقابل و مخاصمه نمی تواند تاثیری بگذارد. این موضوع البته تابع قاعده کلی تر و فراگیرتری است که طبق آن، مدارا و تساهل کلید اثرگذاری و نفوذ است. رمز پیشرفت اسلام و مسیحیت و برعکس عقب نشینی آنها و قبض و بسط قلمرو جغرافیایی شان در طول تاریخ در میزان کاربرد مدارا و خشونت بوده است. زرین کوب در کتاب کارنامه اسلام رمز پیشرفت سریع اسلام در آغاز را مدارا و تسامح و عامل رکود آن را فوران تعصب در دوره غزنویان می داند. راز توسعه نیافتگی جغرافیایی یهودیت نیز در عدم تسامح آن بوده است.
اما هر سکه ای دو رو دارد. در بحث ما نیز یک سوی آن بستگی به انتخاب نیروهای فعال جامعه(عرصه عمومی) و سوی دیگرش بستگی به انتخاب عرصه سیاسی دارد. معضل اصلی اینجاست که مروری بر تجربه نظام های سیاسی ناپایدار در تاریخ معاصر نشان می دهد که در ساخت های توتالیتر و استبدادی،« قدرت» حجابی می شود بر فهم درست امور و پرده ساتری بر چشم و عقل ارباب قدرت که هر آنچه دیگران می بینند آنها هم می بینند اما مصادره به مطلوب می کنند و در نتیجه، تفاوتی میان رویکردهای مختلف نمی نهند و انحلال طلبی و اصلاح طلبی و انقلابیگری را با یک چوب می رانند و ساختار سیاسی را دچار انجماد ، وادی خشونت را هموار و کنش های عاطفی و انتقامجویانه را فربه ساخته و خود را در سیکل انحطاط می افکنند و هزینه های گرانی را بر جامعه و خود تحمیل می سازند در حالی که در روش مدارا و اصلاح و در رعایت حقوق بشر ، همگان سود می برند و دولت و جامعه مدنی قدرتمند می شوند.




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 April 2017 [2]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1127 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.