دوشنبه 10 مهر 1396

خاطره ننویسی


روزنامه ابتکار، شماره 3816 چهارشنبه 5 مهر 1396 ص8
فاطمه امین‌الرعایا: برای پژوهش در تاریخ راه و روش‌های گوناگونی وجود دارد اما یکی از مهم‌ترین روش‌های پژوهشگران تاریخی، برای شناختن و بررسی دوره‌های تاریخی مختلف بررسی تاریخ شفاهی آن دوره است. خاطره‌نویسی افراد صاحب نام هر دوره خصوصا کسانی که دستی در سیاست داشته و از پشت پرده اتفاقات تاریخی کشور مطلع‌اند، هم یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین منابع تاریخ‌ شفاهی است. دوره معاصر کشور ما پر از اتفافات و فرازو نشیب‌های مختلف است که همه آن‌ها در کتاب‌های تاریخی به دلایل مختلف نوشته نشده‌اند، در چنین شرایطی اهمیت وجود تاریخ شفاهی و خاطره‌نویسی سیاسیون مشخص می‌شود. در مورد وقایع تاریخی تا قبل از سال 1357، چندین نمونه خاطره‌نویسی وجود دارد اما شخصیت‌های بعد از انقلاب کمتر اقدام به ثبت اتفاقات بعد از سال 57 ‌کرده‌اند. ... این سوال پیش می‌آید که به چه دلایلی شخصیت‌های سیاسی ما خاطرات خودشان را نمی‌نویسند؟ یا اگر هم نمونه‌ای در این میان وجود دارد، یا یادداشت محور‌ هستند یا خط روایی جذابی ندارند که مخاطب عام هم برای خواندن آ‌نها اشتیاق داشته باشد.
عماد‌الدین باقی، در گفت‌وگو با «ابتکار»، در پاسخ به این سوال که چرا خاطره‌نویسی سیاسیون درباره اتفاقات بعد از انقلاب نسبت به قبل از انقلاب کمتر است، می‌گوید: خاطره‌نویسی یا خاطره‌ ننویسی از نشانه‌های بالینی سیاست و فرهنگ در یک جامعه به شمار می‌رود، چون می‌تواند آسیب‌ها و ضعف‌ها را نشان دهد. بنابراین نمی‌توان گفت در سنت خاطره‌نویسی وضع در دوره گذشته بهتر بوده و امروز بدتر است. برخلاف تصور مطرح شده در پرسش، پیش از انقلاب هم خاطره‌نویسی رایج نبود و این کار توسط برخی خواص انجام می‌شد.
باقی درباره دلایل خاطره ننوشتن این افراد می‌گوید: این ننوشتن فقط در خاطره نیست بلکه جامعه‌ای که در تولید نوشتاری ضعیف است، خاطره‌نویسی هم نمی‌تواند در آن رواج داشته باشد. «ننوشتن» هم دلایل گوناگون دارد. یکی این است که حالِ نوشتن نیست. تجربه دوران مسئولیت‌های مطبوعاتی ما و گزارش روزنامه‌نگاران‌مان را امروز هم شما تصدیق خواهید کرد که اغلب افراد مورد مراجعه خبرنگاران تمایل به مصاحبه دارند و وقتی پیشنهاد نوشتن یادداشت می‌دهید آن‌ها برای مصاحبه ابراز تمایل می‌کنند. یک دلیلش البته این توهم است که گمان می‌کنند لابد کسی که با او مصاحبه می‌شود، آدم مهم‌تری است اما یک دلیلش هم ناتوانی در نوشتن و بی‌بهره بودن از هنر نوشتن و یا بی‌حالی است و مصاحبه می‌تواند این ضعف را پنهان کند. از این فاجعه‌آمیز‌تر این است که حال مطالعه کردن هم ندارند.

اهمیت خاطره‌نویسی درک نشده
وی با بیان اینکه خاطره‌ننویسان، اهمیت مسئله را درک نمی‌کنند، ادامه می‌دهد: سنت خاطره‌نویسی باید از کودکی آموخته شود، چنان‌که در جوامع توسعه‌یافته حتی نوجوانان مدرسه‌ای دفتر یادداشت روزانه دارند. لزوما نباید خاطرات شخصیت‌های مهم یا خاطرات سیاسی نوشته شود. ثبت زندگی روزمره هم منبع ارزشمندی برای شناخت و بازنگری در زیست فردی و جمعی و مطالعات حقوقی و فرهنگی است. البته چندسالی است که مد شده در برخی مراکز و موسسات اسنادی و تاریخی از افراد، خاطره‌گیری کرده و آن را ضبط می‌کنند. گرچه این کار ارزشمند است اما از نظر تاریخی ارزش یادداشت روزانه قابل مقایسه با خاطراتی نیست که در آینده گرفته و ثبت می‌شود.

ترس از نوشتن خاطره و سند به دست خصم دادن

به عقیده باقی، پایبندی به خاطره‌نویسی نیازمند نظم و مدیریت زمان است، چیزی که در زندگی اغلب ما غایب است. او در ادامه از نقش مهم احساس ناامنی در بی‌انگیزگی خاطره‌نویسی یاد می‌کند و ادامه می‌دهد: اسدالله علم با وجود جایگاه بالایی که درحکومت شاه داشت خاطراتش را پنهانی می‌نوشت و به خارج از کشور می‌فرستاد. وقتی بی‌قانونی وجود داشته باشد و دستگاه امنیتی در پی متهم‌سازی و تراشیدن جرم باشند و وقتی علم مشاهده می‌کند تیمور بختیار که خودش نخستین رئیس ساواک بود توسط ماموران ساواک به قتل می‌رسد، حساب کار خود را می‌کند.
او می‌افزاید: در جامعه‌ای که افراد مجبور می‌شوند با زبان کنایه سخن بگویند احساس امنیت وجود ندارد و افراد نگرانند که با نوشتن خاطره سند به دست خصم دهند. افراد بیم دارند «خاطره‌نوشته‌های‌شان» به دست ماموران بیفتد و سبب گرفتاری خودشان و دیگران شود. اینکه افراد تلاش کنند دائم برای خاطرات خود مخفیگاه پیدا کنند و از این نقطه به آن نقطه امن‌تر ببرند، رنج بزرگی را تحمیل می‌کند و در نتیجه این افراد عطای خاطره‌نویسی را به لقایش می‌بخشند. هرچند با ظهور اینترنت و فراهم شدن امکان نگهداری مطالب در محیط امنی در فضای مجازی، تاحد زیادی این مشکل را حل کرده ولی باز هم رافع همه نگرانی‌ها نیست. در عین حال اما در جامعه ما امروز نسبت به گذشته سنت خاطره‌نویسی بهتر است ولی هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب بسیار فاصله دارد.

بلای جان خاطره‌نویسی
این فعال حقوق بشر، درباره مشکل دیگر خاطره‌نویسی می‌گوید: پس از مشکلات مطرح شده، مشکل بزرگ این است که وقتی افراد خاطره می‌نویسند و سال‌ها بعد آن خاطرات منتشر می‌شود، کسانی که نامی و اشارتی به آن‌ها در خبرها و حوادث رفته است، چون با گذر زمان و روشن شدن ابعاد موضوع و تغییر انسان‌ها آن اشارات و خبرها را به سود خود نمی‌بینند، آن‌ها را تکذیب می‌کنند. زیرا معیار افراد در تایید و رد خبرها، میزان مطابقت با واقعیت نیست بل این است که چقدر به سود یا زیان آن‌هاست. البته گاهی هم ممکن است گرد و غبار نسیان بر حافظه انسان نشسته باشد.

باقی، در آخر درباره اهمیت خاطره‌نویسی افراد سیاسی در بخش تاریخ‌نگاری افزود: کوتاه سخن اینکه خاطرات یکی از منابع ارزشمند تاریخی است ولی اعتبار آن بستگی به شخصیت افراد دارد و اینکه در آزمون روزگار چگونه برآمده‌اند. صداقت و اعتماد به روایت آنها با مجموع کارنامه زندگی‌شان و نیز سنجش با سایر اسناد و اطلاعات تاریخی به دست می‌آید. خاطرات مانند اسناد نیست و دربست پذیرفته نمی‌شود و باید با اصول نقد، روایت‌های تاریخی نقادی شود. خاطرات، زوایای تاریک برخی رویدادها را روشن می‌کنند.
کانال گفتارهای باقی
https://t.me/emadbaghi




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 October 2017 [3]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1149 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.