شنبه 26 اسفند 1396

شفقت با زندانیان

عمادالدین باقی
روزنامه سازندگی، ش28 شنبه26 اسفند1396 ص5

کاش معنای سیاست این بود
که قفس ها را در آن حبس کنیم
تا نفس ها آزاد شوند
کسی از راه قفس نان نخورد
و کبوتر نفروشد به کسی...(مجتبی کاشانی، پل، ص111)

رعایت حقوق زندانیان نه تنها در عصر کنونی که گفتمان حقوق بشر رواج دارد شاخص وضعیت حقوق بشر شناخته می شود بلکه در گذشته های دور نیز از شاخص های انسانیت و مروّت بوده است. برخلاف این تصور که گناهکار را باید داغ و زجر کش کرد ترحم به گناهکاران از آموزه های دینی است. «و انما ینبغی لاهل العصمه و المصنوع الیهم فی السلامه یرحموا اهل الذنوب و المعصیه»/ شایسته است کساني که از عيوبي پاکند و از آلودگي به گناهان سالمند به گنهکاران و اهل معصيت ترحم کنند(خطبه 140نهج البلاغه).
افزون بر دلایل حقوق بشری، همین اصل از دلایل مذهبی یاری کردن زندانیان است. این اصل چنان جایگاهی دارد که در فقه اسلامی گفته اند: «لازم است قاضی ای که به تازگی منصوب می گردد ابتدا به حال زندانیان توجه کند تا کسی بدون دلیل موجه در زندان نماند. شیخ طوسی می نویسد: قاضی باید در اولین ماموریت خود به حال زندانیان محکوم به حکم قاضی کنار رفته رسیدگی کند چرا که زندان عذابی است دردناک تا اگر بی گناه بود او را آزاد کند. چه بسا کسانی که به ناحق محکوم شده اند»(آیت الله منتظری، نظام الحکم، ص 437-436).
بر همین پایه است که بیمه زندانیان و تامین نیازمندهای شان جزو وظایف حکومت است و علیرغم اینکه در آیین نامه سازمان زندان ها نیز این حق ذکر شده است اما متاسفانه نه تنها زندانیان بیمه نمی شوند بلکه چندسالی است که عملا هزینه های درمان و داروها به عهده خود زندانیان افتاده است. برخی می گویند باید هزینه نگهداری مجرم بر عهده خود او باشد و چرا جامعه باید هزینه نگهداری مجرم را بپردازد؟ اما این یک بحث قدیمی است. نه تنها امروزه برخی حقوقدانان و جرم شناسان آن را می گویند بلکه در میان فقیهان سلف نیز چنین آرایی وجود داشته است چنانکه در کتاب المستند آمده است: هزینه زندانی در حال حبس به عهده خود اوست و دلیل آنهم روشن است....(مبانی مردم سالاری..، 435-در ص433 تا 436 بحث مخارج زندانی) اما این ادعا با وجود صورت معقول داشتن، دارای ماهیتی ضد انسانی است زیرا زندانی قادر به تامین هزینه خود نیست و این هزینه به عهده خانواده ای می افتد که نان آور خویش را از دست داده اند، مگر اینکه شرایط کار کردن در زندان برای زندانی فراهم شود به همین دلیل در فقه سنتی هم حکومت مسئول تامین هزینه زندانی است. ماوردی می گوید: حاکم می تواند کسی را که مکرر مرتکب جرم می شود و مجازات ها نتوانسته مانع از تکرار جرم او شود را برای همیشه زندانی کند تا مردم از شر او در امان باشند و هزینه خوراک و پوشاک او را از بیت المال تامین کند(احکام السلطانیه، 220).
زندان باید فقط جای کسانی باشد که برای جامعه خطرناک هستند و نباید مکان رنج و تعذیب باشد. فلسفه زندان تنها جدا کردن مجرم از جامعه و جلوگیری از آسیب رساندن به دیگران است از اینرو حکومت ضامن سلامتی و جان اوست. آیت الله منتظری می گوید:« اگر زندانبان در مورد امنیت محل زندان یا هوا یا غذا یا دارو و یا مواد دیگراز امکانات زندگی زندانی کوتاهی کرد و زندانی بخاطر کوتاهی زندانبان جان خود را از دست داد یا مریض شد ظاهرا زندانیان مسئول است و باید قصاص شود یا دیه بپردازد. شیخ طوسی می گوید اگر قاضی انسان آزادی را بگیرد و زندان کند و او در زندان بمیرد... اگر او را از خوردن و آشامیدن یا هر دو منع کند یا محل نگهداری او را مسدود کند به گونه ای که معمولا در چنین وضعی زندانی می میرد... زندانی کننده قصاص می شود. ابو اسحاق شیرازی نیز سخن مشابهی دارد و نظیر این کلان از قول شیعه و سنی فراوان است(مبانی مردم سالاری..، 440-439).
اصل بر اجتناب از حبس است مگر اینکه ضرورتی وجود داشته باشد و در دوره حبس باید حقوقی که ذکر شد رعایت شود. حبس مجازاتی یک درجه کمتر از مرگ است و به همین دلیل حتی در اتهام قتل عمد نیز شش روز می توان متهم را در زندان نگه داشت و اگر دلایل اثبات کننده جرم به دست نیامد باید متهم آزاد شود. با این نگرش انتظار می رود، متولیان دستگاه های قضایی و امنیتی نسبت به زندانیان انعطاف نشان دهند. علاوه بر زندانیان جرایم عادی که نزدیک به 400 هزار نفر برآورد می شوند و نیمی از آنها یا خطاکارند نه مجرم و یا راه های قانونی برای آزادی شان وجود دارد و به ویژه مرخصی در ایام عید کمک به تلطیف روحی و زیستی زندانی و خانواده اوست، در هفته های اخیر تعدادی از بانوان، دانشجویان، معلمان و دراویش بازداشت شده اند که جامعه نسبت به وضعیت آنان حساسیت بیشتری دارد.
درشرایطی که هنوز عده ای به اصالت حقوق بشر باور ندارند و حتی ان را دسیسه می انگارند احتجاج با ان هم بیهوده است اما پیش از هر چیز به عنوان یک انسان و همنوع و بعد به عنوان یک مسلمان و پس از ان به عنوان فرد مسئول مکلفیم نسبت به دانشجویان، معترضان، بانوان و دراویش چنان باشیم که به قول قران:
كونوا قوامين لله شهداء بالقسط و لا يجرمنكم شنآن قوم على ألا تعدلوا اعدلوا هو أقرب للتقوی(مایده/8 باشیم. یعنی: اى کسانى که ایمان آورده اید، براى خدا به داد برخیزید[و] به عدالت شهادت دهید، و البته نباید دشمنى گروهى شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که آن به تقوا نزدیکتر است، و از خدا پروا دارید(مائده/8)
ما مکلف به عدالت هستیم حتی اگر علیه خودمان یا بستِگان مان باشد: يا أيها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله و لو على أنفسكم أو الوالدين و الأقربين(نسا/135﴾
اى کسانى که ایمان آورده اید، پیوسته به عدالت قیام کنید و براى خدا گواهى دهید، هر چند به زیان خودتان یا[به زیان] پدر و مادر و خویشاوندان [شما] باشد.
برای مثال ایا در خصوص دراویش، دستگاه های مربوطه چنین عمل کردند؟ در برخی رسانه های خاص از قمه کشی چند درویش گفتند اما آیا التزام به آیات پیش گفته ایجاب نمی کرد که از قمه های رعب انگیر لباس شخصی ها و جراحت های وسیع و شدید دروایش هم سخنی بگویند در حالی که فیلم های آن در فضای مجازی در دسترس همگان بود و کتمان کردنی نبود؟
اکنون کمترین کار این است که چون رسول خدا که از قاتل حمزه گذشت تا با رحمت و رافت پیوندهایِ مستعد گسیخته شدن اجتماع را قوام بخشد، بخشش را پیشه کرده و با انعطاف و التزام به قانون، هر چه زودتر خانواده های بسیاری را از نگرانی رهانیده و در آستانه نوروز که طبیعت هم شادی و لطافت را به بشر هدیه می کند و همه در شادمانی هم می کوشند زندانیان را به آغوش خانواده بازگردانیم.
—----------------------------
*برای روزنامه سازندگی بعضی کلمات و عبارات بخاطر مصلحت نشریه، حذف شد و اینجا متن کامل می آید. عنوان انتخابی در روزنامه این است« اهل شفقت باشیم».




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 October 2018 [3]
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [6]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1230 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.