سه شنبه 29 خرداد 1397

جامعه شناس مولد (درباره روش و منش محمد امین قانعی راد)

عمادالدین باقی
روزنامه سازندگی، ش90 دوشنبه28خرداد1397 ص10
دکتر سیدمحمد امین قانعی راد، سرمایه ای گران بود برای جامعه شناسی ایران که به بار نشسته بود. در همه دنیا از میان هر چندهزار تن یک تن به این جایگاه می رسد. برای اینکه چنین سرمایه هایی ساخته شوند چه رنج ها باید کشید تا سنگ لعل شود در مقام صبر، آری شود ولیک به خون جگر شود، و در میان اینهمه سنگ، لعل های گرانبها قیمتی ترند. سعدی می گوید: بسیار سفر باید تا پخته شود خامی/صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی.
این سفر البته فقط سیاحت زمینی نیست و هر که با زبان عرفا انسی دارد می داند که کنایه از سفر آفاقی و انفسی است و رنج و کوشش بسیار می طلبد تا خامی را پخته کند و افسوس که لعل ها در حیات شان به ویژه در جامعه ما کمتر قدرشان شناخته می شود.
دکتر قانعی راد «جامعه شناسی» در خلاء و ذهنی و برج عاج نشین یا در کنج کتابخانه نبود که «جامعه نشناسی» برازنده شان است. سطح زندگی و پایگاه طبقاتی اش به گونه ای بود که با واقعیت های زندگی روزمره مردم بیگانه نبود. کنشگری فعال در حوزه مدنی و در تعامل پیوسته با روشنفکران، رسانه ها، سیاست ورزان، جوانان و جامعه بود اما از جاده جامعه شناسی منحرف نمی شد و شأن حرفه ای اش تحت الشعاع رابطه دیگری قرار نمی گرفت. او در همه حال یک جامعه شناس بود و همه چیز سوژه جامعه شناسی.
یکی از کارهایش در ادامه راهی که استاد گرانقدر مرحوم دکتر محمد عبداللهی بنیانش را گذاشت، اهتمام به برگزاری همایش های ملی آسیب شناسی اجتماعی همراه با دکترمیرطاهر موسوی بود. مجموعه مقالات این همایش ها از منابع ارزشمند جامعه شناسی کاربردی است. پس از همایش 1391 نیز دکتر قانعی راد و دکتر موسوی لوحی را به مناسبت همکاری من اهدا کردند که به عنوان یادگار همیشه خواهم داشت، همیشه ای که نمی دانم خط پایانش کی خواهد بود.
دکتر قانعی راد درد و دغدغه آزادیخواهی داشت. برای حقوق بشر اهمیت زیادی قایل بود.... نسبت به آنچه در پیرامونش می گذشت بی تفاوت نبود. برای مثال در برنامه گفتگوی تلویزیونی زاویه که 25بهمن 1396پخش شد با وجود فضای بسته صدا و سیما از فرصت استفاده کرد و از فقدان عدالت قضایی، از اعتراضات دی ماه 96 و نیز خبر خودکشی برخی زندانیان که ناشی از فقدان استانداردهای حرفه ای در ضابطان قضایی است سخن گفت. در عروسی آقای آرمان ذاکری که او را دیدم درباره دکتر سید امامی با ایشان و دکتر سراج زاده صحبت کردیم. اقای قانعی راد گفت باید با رعایت حال خانواده شان پیگیر کار دکتر امامی بود. از درگذشت او متاثر بود. در فروردین 1397 هم به اتفاق دکتر قانعی راد و دکتر سراج زاده و همسران مان به دیدن خانم ممبینی، همسر داغدار دکتر سیدامامی رفتیم. حتی تصورش هم به ذهن مان خطور نمی کرد که دوماه بعد سوگوار قانعی راد باشیم.
در آنجا او از زندان و گمان هایش درباره جان باختن دکترسید امامی می گفت. گریزی هم زد به کتاب «دنیای بسته» که در آن از دکتر قانعی راد بخاطر مطالعه پیش از چاپ و نظراتش سپاسگزاری کرده بودم.
در میزگرد وضعیت علوم اجتماعی در ایران با حضور من و دکتر مقصود فراستخواه و دکتر قانعی راد(مهرنامه، شماره46 ویژه نوروز 1395، ص421-417) که وضعیت دانشجویان و کتاب های علم انسانی، آسیب شناسی می شد دکتر قانعی راد از مشکل فقدان تولید در جامعه شناسی و مشکلات ترجمه ها می نالید و به همین دلیل خودش می کوشید یک مولد باشد. از او آثار چندی برجای مانده است که دانشجویان جامعه شناسی همواره از آنها بهره مند خواهند شد.

یکبار به مرحوم قانعی راد گفتم موضوع کتاب «جامعه شناسی رشد و افول علم در ایران» یکی از بهترین آثار اوست که کاش فرصت می کرد پرورش دهد و روزآمد و تکمیل اش کند. در مقدمه کتاب از دکتر محمد توکل و دکتر غلامعباس توسلی دو تن ازستون های جامعه شناسی ایران بخاطر راهنمایی هایشان سپاسگزاری کرده است. در این کتاب او نظریه امتناع تفکر را که آرامش دوستدار و دکتر جوادطباطبایی مطرح می کنند بدون اینکه متعرض آنها شود اما از منظر یک جامعه شناس دنبال کرده و دلایل جامعه شناختی اش را توضیح می دهد(مثلا نقش شعوبیه و دیدگاه های انها در رشد علمی) هرچند چنانکه خودش گفته است فرضیاتش متاثر از دکتر علی شریعتی است. او تاثیر اجتماعی مذهب بر وضعیت علمی را مطالعه کرده است. از این رو شعوبیه را در دوره رشد علمی مؤثر می داند زیرا شعوبیه باورمند به تعلق اجتماعی، تساوی بشری، نفی دیدگاه نژادی و نوعی ملی گرایی همراه با یک مذهب جهانی، بدون تضاد با امت و تمدن وچند ملیتی بودند(ص483-480). در این کتاب پیرامون اینکه مبادله فرهنگی در چه شرایطی به توسعه و در چه شرایطی به انحطاط می انجامد(ص48-45) سخن گفته است همچنین تفاوت دیدگاه عقلانی و انتزاعی،تاویلی و هرمسی دوران باستان و یونان قدیم را با دیدگاه عقلانی-تجربی دوره اسلامی مورد توجه قرار می دهد. او سه الگوی معرفتی 1-تاویلی2-قیاسی و3- تجربی را تفکیک کرده و توضیح می دهد و به نظریه چهارمی که ترکیب نظریه انتزاعی و تجربه است می رسد. نظریه مرکزی او در این کتاب نقش اندیشه های انتزاعی- تجربی(انضمامی) در توسعه است که خودش همواره تجسم همین نظریه بود.
او نگاه دورن زایی به جامعه شناسی داشت. می گوید: «جامعه شناسی در غرب دستاوردهای زیادی داشته ولی صرف استناد به آنها نمی تواند زمینه ساز گسترش بینش جامعه شناسی در این مملکت باشد. جامعه شناسی می بایست در اینجا و درست در همین جا نشان دهد که قادر به فهم سرنوشت تاریخی ما و طرح درست مسایل و نیازها و عبورگاه های ما می باشد(ص8). «فرهنگ پویا هرچند به بیرون نیز می پردازد ولی از درون می جوشد. بازگشت به خویش تصویر برداری صرف از کذشته نیست، بلکه پیوندی خلاق بین گذشته، حال و آینده است»(ص16-17). در عین حال این نظریه را که آزادی عامل رشد علوم انسانی است کافی نمی دانست.« علم تنها با تسامح، آزاد منشی، دیدگاه فراتر از مرزها و نژادها و فقدان تعصب و سنت شکنی رشد نمی کند. این ارزش ها بیش از همه نزد عرفا وجود داشت ولی درست در جهت خلاف رشد علمی قرار گرفت. ارزش های مزبور تنها در یک منظومه فرهنگی خاص به رشد علمی انجامیدند»(ص489) و کارنامه قانعی راد نشان می دهد که او به این منظومه توجه داشت و رشد علم را از طریق کار علمی محض جستجو نمی کرد. خدایش رحمت کند. نه تنها جهان، فکرما هم از اوست/ ز اوآمدیم می‌رویم سوی دوست/ ارتحال ست اینکه دیگرمرگ نیست/حالتی دیگر بود، از نوع زیست (مسعود کمالی)
کانال گفتارهای باقیhttps://t.me/emadbaghi
اینستاگرام    emadeddinbaghi                
فیس بوک   Emadbaqi@




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [5]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1226 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.