چهارشنبه 20 تیر 1397

قضاوت مردم آزاد، قضاوت خداست (یادداشتی برای محمد بسته نگار)

عمادالدین باقی
اهمیت بسته نگارها را وقتی می توان درست درک کرد که ابتدا ترسیمی از جغرافیای فکری و سیاسی ایران و گزینه های ممکن و یا نازا در روند توسعه اجتماعی داشته و جایگاه او را در این جغرافیا مشخص کنیم.
یک رویکرد در جغرافیای فکری و سیاسی ایران رویکرد ایدئولوژیک است که شامل دو گروه می شود. گروه لاییک های ایدئولوژیک که معتقدند تنها با عبور از سنت های دینی می توان به یک جامعه آزاد و توسعه یافته دست یافت. این دیدگاه،مقاومت بخش عظیمی از جامعه مذهبی و سنتی را برمی انگیزید و برای رسیدن به آرمان خود باید راهی دراز و دشوار را بپیماید و البته به دلایل جامعه شناختی، کامیاب نخواهد بود.
گروه دیگر  از ایدئولوژی دینی، دموکراسی دینی، دموکراسی ارشاد شده، انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی سخن می گویند. از آنجا که هیچ حکومتی بدون عیب نیست و تضییع حقوق مردم واشتباه و غیر اشتباه، امری کثیرالوقوع است و حکومت ها فقط با شدت و وسعت این اعمال است که مشروعیت شان سنجیده می شود لذا تمام عوارض حکومت به نام ایدئولوژی تمام می شود و این راه نیز مطلوب نمی نماید.
رویکرد دیگر رویکرد غیر ایدئولوژیک است. دین ورزان متعلق به این رویکرد به آزادی، دین، و حقوق بشر توامان باور دارند و از حکومتی که به این سه توامان پایبند باشد دفاع می کنند.
از دید یک جامعه شناس این راه بیشترین بخت موفقیت را دارد زیرا با کمترین مقاومت در حوزه عمومی همراه است و جامعه از ناحیه آن احساس خطر و تهدید نسبت به عقاید خود را ندارد ولی مقاومت اصلی درون نهادهای قدرت و کسانی است که به خطا خود را در آزادی و حقوق بشر ذینفع نمی دانند. می گویم "به خطا" به این دلیل که آزادی و حقوق بشر به سود همگان حتی به سود دشمنان آن است. لاییک ها و متدینان غیر ایدئولوژیک هم ان را بدون ترس و دغدغه برمی تابند.
بسته نگار به این نحله تعلق داشت. او همچون بازرگان، ابوالفضل زنجانی، طالقانی، منتظری، سحابی ها و دکتر یزدی، هم دیندار بود، هم آزادیخواه و هم میهن دوست. کتاب "حقوق بشر از منظر اندیشمندان مسلمان" یکی از آثار اوست که گردآودی هوشمندانه ای بود از آرای اندیشمندان مسلمان متاخر، و گامی بود برای تولید ادبیات و منبع مطالعه در همین زمینه تا این برنامه را به پیش ببرد.
او سال ها از دست اندرکاران شرکت سهامی انتشار، یکی از قدیمی ترین بنگاه های فرهنگی نشر در ایران در بخش خصوصی بود. در این نهاد نیز جهت گیری اصلی شان نشر چنین آثاری بود.
تبسم جزیی از صورت بسته نگار بود. فروتنی اش کم نظیر بود. یادگیری را عار نمی دانست. اهل پرسش کردن و گفتگو بود. هیچ زمانی را برای آموختن از دست نمی داد. بیش از یکسال پیش که همراه با اقای سرابی به عیادتش رفتیم انبوهی کتاب کنار تخت او را فراگرفته بود. گویی زمینگیر شدن را به فرصتی برای مطالعه بیشتر بدل کرده بود. دوره خاطرات و شرح نهج البلاغه آیت الله منتظری را درخواست کرده بود که برایش بردم. به او گفتم پدرم خاطره ای از اخرین دیدارش با شما و مرحوم طالقانی در حدود 45_50 سال پیش دارد و بارها درخواست کرده که ترتیب دیدارتان و یادآوری آن روزگار داده شود و او هم در بستر است و در اولین فرصت که بهبود یافت این دیدار را سامان می دهیم اما اجل به پدر مهلت نداد و اکنون در سرای باقی همدیگر را ملاقات خواهند کرد.
واپسین دیدارم با مرحوم بسته نگار پس ازسخنرانی در یکی از شب های قدر در انجمن اسلامی مهندسین بود. روی ویلچر نشسته بود. پیشانی اش را بوسیدم و احساس می کردم این آخرین دیدار است. خود به چشم خوبشتن می بینیم که سرمایه های گران آزادی، اخلاق و میهن دوستی در حال غروب کردن اند اما آیا قدرشان شناخته می شود؟ می دانم که خانواده و به ویژه همسرش بزرگوارش سرکار خانم طاهره طالقانی قدر او را می شناختند. او را همسر خود و یار پدر طالقانی می شناختند. چندسال بود هفته ای سه روز راه درازی را چون سفر مکرر از خانه به بیمارستان برای دیالیز او می رفتند و هیچ ناشکیبایی نشان ندادند. بیرون از دایره خانواده نیز قدر مرحوم بسته نگار را می شناختند و او همواره حرمت داشت. سال پیش برایش مراسم بزرگداشتی در دایره المعارف گرفتند. اما در دایره قدرت، قدر او و امثال او شناخته نشد. او بیش از اغلب متولیان امور در جریان مبارزات ضد استبدادی گذشته نقش داشت و برپایی نظام جدید مرهون همین تلاش ها بود. در رژیم گذشته چهار بار دستگیر و زندانی شد اما میراث خواران این تلاش ها چشم بر همه آن رنج های پیشکسوتان بستند. بسته نگار به همان آرمان های ضداستبدادی وفادار ماند و به حاشیه رانده شد. او با وجود کهولت سن دوبار بازداشت شد. ولی آنچه مهم است نام نیکی است که از او در حافظه تاریخ می ماند. در اخرین دیدارمان گفته بودم  قضاوت خدا قضاوت تاریخ و قضاوت انسان هاست. برخلاف انانکه می گویند مهم نیست مردم و تاریخ درباره ما چه بگویند و ما باید رضایت خداوند را حاصل کنیم و مهم این است که خداوند چه می گوید، امام در نامه به مالک اشتر که به فرمانروایی مصر اعزام شده بود نوشت:
« اي مالک بدان! من تو را به سوي شهرهايي فرستادم که پيش از تو دولتهاي عادل يا ستمگري بر آن حکم راندند، و مردم در کارهاي تو چنان مي‏نگرند که تو در کارهاي حاکمان پيش از خود مي ‏نگري، و درباره تو آن مي‏ گويند که تو نسبت به زمامداران گذشته مي‏ گويي، و همانا نيکوکاران را به نام نيکي توان شناخت که خدا از آنان بر زبان بندگانش جاري ساخت. پس نيکوترين اندوخته تو بايد اعمال صالح و درست باشد».
امام می گوید قضاوت خدا قضاوت مردم است. نمی شود کسی را مردم به بدنامی بشناسند و او نزد خدا محبوب باشد. اینکه صالحین، انسان های آزاده و کسانی که ستمی روا نداشته و در وجدان عمومی طرد نشده اند درباره انسانی چه بگویند، جایگاه او را در رستاخیز هم نشان می دهد. بسته نگار رفت و به مصداقِ"انَّمَا يُسْتَدَلُّ عَلَي الصَّالِحِينَ بِمَا يُجْرِي اللهُ لَهُمْ عَلَي أَلْسُنِ عِبَادِهِ" جایگاهی شایسته خواهد داشت.
(این یادداشت با حذف برخی کلمات در اختیار روزنامه وزین سازندگی قرار گرفت و با عنوان" از تبار طالقانی ها" در شماره111 چهارشنبه20تیر1397ص3 منتشر شد. اینجا متن کامل می آید)




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 November 2018 [3]
 October 2018 [4]
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [6]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [3]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1234 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.