سه شنبه 19 شهریور 1398

شرط های وحدت زایی مناسک محرم

https://t.me/emadbaghi
انصاف نیوز سه شنبه19شهریور1398 (روز عاشورا):
آیا هماهنگی‌ جامعه در محرم به وحدت ختم می‌شود؟
*عماد باقی و هادی سروش در گفت‌وگو با انصاف نیوز پاسخ دادند
علی خسروجردی، انصاف نیوز: دین و مراسم دینی از گذشته تا به امروز نقش پررنگی در جامعه‌ی ایران داشته است یکی از  مشهور‌ترین مناسبت‌های مذهبی، آیین عاشورا است که از دیرباز تا به امروز در بین اقشار مختلف جامعه نفوذ کرده است. شاید بتوان گفت وجود چنین آیین‌ها و مراسمی که ریشه در اعتقادات مذهبی مردم دارد، عاملی برای ایجاد وحدت در بین اقشار جامعه حتی برای مدتی کوتاه باشد.
#عمادالدین_باقی تاریخدان، دین پژوه و فعال حقوق بشر و حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش، مدرس حوزه‌ی علمیه درباره‌ی نقش مراسم‌های مذهبی در ایجاد وحدت میان اقشار مختلف با انصاف نیوز به گفت‌وگو پرداخته‌اند.
باقی معتقد است ورود رفتارهای غیر عقلانی در آیین و مناسک مذهبی نه‌تنها باعث ایجاد وحدت نمی‌شود، بلکه در مواقعی باعث ایجاد شکاف در بین اقشار جامعه می‌شود. سروش مناسک مذهبی را فرصتی برای ایجاد وحدت می‌داند.

باقی: برخی رفتارها آثار جبران ناپذیری به دین وارد می‌کند
انصاف نیوز: آیا می ‌توان یکی از وجوه مثبت مناسک مذهبی، برای مثال دهه‌ی اول محرم و نمود آن در دو روز تاسوعا و عاشورا را عامل ایجاد وحدتی مقطعی در میان اقشار مختلف دانست؟
باقی: آن چیزی که مشاهده می‌شود وحدت نیست که این سوال پیش بیاید که آیا این وحدتی که شکل‌گرفته است، قابلیت استمرار را دارد یا خیر؛ این ‌یک هماهنگی برای یک موضوعی مشخص و در زمانی مشخص است که می‌تواند در جهت تقویت وحدت قرار بگیرد اما از سوی دیگر در جامعه‌ای قرار داریم که شکاف‌های مختلفی در آن شکل‌ گرفته است. «شکاف دین و ضد دین» یکی از این شکاف‌ها است. ما پیش از انقلاب با این دوگانه روبرو بوده‌ایم، اما این دوگانگی در حد یک تفاوت بود نه یک شکاف آنهم شکافی که در مسیر آنتاگونیستی شدن قرار می‌گیرد. مناسک و مراسم محرم می‌تواند ضمن هماهنگی در بخشی از جامعه، شکاف در جامعه را عمیق‌تر بکند، به‌ویژه زمانی که در خدمت نهاد‌های قدرت قرار بگیرد و یا برای مثال سبک‌ها و سروده های مبتذلی که توسط برخی از #مداح‌ها عرضه می‌شود.
مسایل دیگری نیز وجود دارد که نه تنها این مراسم را عامل وحدت نمی‌کنند، بلکه شکاف را بیشتر می‌کنند مانند کارهایی که اسباب زحمت بیشتر مردم می‌شود. در ایام محرم آلودگی‌های صوتی، راه‌بندان، آلودگی محیط زیست -یعنی ریختن ظروف پلاستیکی در معابر- را مثل بقیه سورها و سوگ ها به کرات مشاهده می‌کنیم. این موضوع سبب رنجش مردم ازیکطرف و ناتوانی آنها از مقابله با این ناهنجاری‌ها از سوی دیگر است بارها رسانه‌های اصلاح‌طلب و اصولگرا در نقد این وضعیت گفته و نوشته‌اند و نسبت به این موضوع اعتراض کرده‌اند اما سودی نداشته است.
#نیروی_انتظامی هم هر سال بیانیه‌ای در آستانه‌ی ماه محرم منتشر می‌کند. امسال هم در آستانه‌ی ماه #محرم بیانیه‌ای داد و ممنوعیت‌هایی مثل گل‌مالی کردن و نوشتن شعارهای سخیف روی خودروها، نصب تمثیل و #شمایل ائمه‌ بر در هیئت‌ها، تداخل زن و مرد در هیات‌ها برای مراسم عزاداری، حضور #بانوان_زنجیرزن و نصب داربست که باعث اخلال در رفت و آمد شهروندان بشود را ممنوع کرد. تقریبا هیچکدام از این دستورالعمل‌ها رعایت نمی‌شود و ما هر سال شاهد آن هستیم. نیروی انتظامی نیز قادر به کاری بیشتر از بیانیه نیست. تاکنون ندیده‌ایم ماشینی برای این شعار نوشته‌ها توقیف بشود. شاید تنها موردی که جدی گرفته می‌شود، مساله‌ی حضور بانوان زنجیرزن در هیئت‌های مذهبی است.
اگر در #سوگواری، همدلی را مشاهده می‌کنیم، این هماهنگی فقط در بین کسانی است که در سوگواری شرکت می‌کنند. این هماهنگی موقتی است و در یک چارچوب زمانی با یک موضوع مشخص است. از طرفی دیگر نارضایتی‌هایی که به دلیل ایجاد مزاحمت برای عموم نیز وجود دارد که #شکاف_بین_دین_و_ضددین را تشدید می‌کند. این موضوع در دو سه دهه‌ی اخیر بیشتر ملموس شده است.
رفتارهای غیر عقلانی نیز به ترویج این شکاف‌ها می‌انجامند. #قمه‌زنی و #عبور_از_آتش در مراسم‌ عزاداری اتفاق می‌افتاد که این سبک‌ها بسیار مستهجن بودند. در سال‌های اخیر، سبک‌هایی مثل راه‌اندازی #لشگر_جنیان، سینه‌خیز و عوعوکنان مسیر خیابان حرم امام رضا را پیمودن را شاهد بودیم.  کارهای خلیل عقابی و سیرکی کردن که ماشین از روی سینه‌ی افراد عبور می‌کند در برخی از مراسم‌ها رایج شده است. کلیپی از این مراسم در شبکه‌های اجتماعی در بین مردم دست به دست می‌چرخد و غوغا می کند.
جالب اینکه بیرون بودن موی خانم‌ها هیچ لطمه‌ای به دین وارد نمی‌کند. برعکس وقتی افراد احساس نبود اجبار و اکراه در دین بکنند، حس خوشایندتری پیدا می‌کنند ولی چنین رفتارهایی آثار جبران‌ناپذیری به باورهای دینی وارد می‌کند، اما به دلیل اینکه در پرده‌ی تظاهر به دین انجام می‌شود مورد منع و مجازات قرار نمی‌گیرد. مناسکی که دون‌ شأن انسان است و یا برای توجیه رفتار حکومت مذهبی انجام می‌شود بسیار دافعه‌آفرین و #وحدت‌_شکن هستند. این موضوع یکی از عوامل تشدید شکاف است و ضد وحدت و در جهت #گسست_اجتماعی عمل می کند اما برعکس مناسکی که در شأن انسان و همراه با جنبه‌های عاطفی معقول و در حدود حقوق عمومی، خودجوش، مردمی و غیر حکومتی هستند و زبان حال توده‌ی مردم را داشته باشند و کارکرد مثبتی داشته و گرهی از مسائل مردم بگشایند، در مجموع می‌توانند در جهت تقویت #انسجام_اجتماعی عمل بکنند.
رخداد‌های اخیری که در طول این سال‌ها مشاهده می‌کنیم ممکن است سبب بازآفرینی مراسم‌ها‌ بشوند.
یکی از این موارد، نوزایی و ظهور ادبیات تازه‌ای در #مناسک_عاشورایی است؛ این ادبیات در حال تبدیل شدن به زبان مردم است. چنین هماهنگی‌ای که در بین زبان سوگواران قرار دارد، می‌تواند به کاهش #شکاف_دین_ضددین بیانجامد. نمونه‌ی این #نوزایی نوحه‌هایی است که در #هیئت_«شیخداد» یزد آغاز شده است.
مردم با بعضی از کلمات و تعابیر این نوحه‎ها خیلی احساس همدلی می‌کنند. مثلا قسمتی از نوحه می‌گوید «من نعره‌ی آزادی از حنجره‌ی فریاد/ چون موج رها در غم زخمی شده‌ی بیداد». این بخشی از مواردی است که مردم با آن همدلی می‌کنند. معتقدم که این موارد شاید بتوانند کارکرد مثبت مناسک را بازآفرینی و احیا کنند.

انصاف نیوز: تغییر نحوه‌ی برگزاری آیین و مراسم مذهبی از گذشته تا به امروز تغییر کرده است. در گذشته فقط مراسم #تعزیه‌خوانی و #عزاداری به شکل ساده بوده است. آیا فقط این تغییر مراسم باعث تغییر و شکاف شده است یا این شکاف از گذشته تا به امروز بوده است؟
باقی: مطالعه‌ی مناسک محرم در قبل و بعد از انقلاب نتایج متفاوتی دارد. قبل از انقلاب،  پای حکومت در #مناسک_مذهبی خیلی در میان نبوده است و بسیاری از این مناسک برای حکومت ناپسند بود و این مراسم‌ برای توده‌ی مردم بود.
بعد از انقلاب متغیر جدیدی به نام سیاست و حکومت به آن اضافه شد. بعضی از این مراسم‌ از طریق سیاست و حکومت تقویت و پشتیبانی می‌شوند.
#سینه‌زنی به صورت بی‌آلایش، سابقه‌ای از زمان ائمه دارد. سینه‌زنی در آن زمان به صورت ساده بوده  اما با گذر زمان آلایش و زوایدی پیدا می‌کند. سینه‌زنی تا زمانی که جامعه می‌خواست ادامه پیدا می‌کرد به این دلیل که اختراع خود جامعه بود با وجود اینکه زواید و آلایش‌هایی به آن اضافه شده بود.
پس از انقلاب به خاطر دخالت #دین_دولتی و حکومت دینی این موارد جنبه‌ی سیاسی پیدا می‌کند. در برخی از موارد نارضایتی مردم از حکومت نیز به اسم دین تمام می‌شود. مردم در هرجایی که معترض به وضعیت موجود هستند به تمام مواردی که حکومت آن را به نمادهای خود تبدیل کرده است واکنش نشان می‌دهند.
به همین دلیل می‌گویم پیش از انقلاب چنین دوگانگی‌ای را داشتیم، اما در حد یک تفاوت بود. عده‌ای به مناسک محرم علاقمند بودند و در مقابل افرادی بودند که به این موارد علاقه‌ای نداشتند و آن را خرافه می‌دانستند. این تفاوت تبدیل به شکاف و تضاد نمی‌شد. بعد از انقلاب به دلیل اینکه دو قطبی حکومت و غیرحکومتی به‌وجود آمد، تفاوت‌ها تبدیل به #شکاف شد. طبیعی است که نارضایتی‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی با آن گره می‌خورد.

کانال گفتارهای باقی
 https://t.me/emadbaghi
اینستاگرام   emadeddinbaghi
وبسایت www.emadbaghi.com
فیس بوک         Emadbaqi@





 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 November 2019 [5]
 October 2019 [12]
 September 2019 [10]
 August 2019 [9]
 July 2019 [6]
 June 2019 [5]
 May 2019 [10]
 April 2019 [7]
 March 2019 [8]
 February 2019 [14]
 January 2019 [5]
 December 2018 [12]
 November 2018 [6]
 October 2018 [4]
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [6]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [4]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1341 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.