یکشنبه 17 فروردین 1399

دفاع از علوم انسانی

عمادالدین باقی
https://t.me/emadbaghi
چه دشوار است هنگامی که راهی جز مواجهه همزمان در چند جبهه وجود نداشته باشد که جبهه ای از پوزیسیون تا اپوزیسیون را دربرگیرد از جمله جبهه ای از کسانیکه به نام دین عوامفریبی می کنند و کسانی که به نام علم.
نگارنده به عنوان کسی که رشته تخصصی اش دین شناسی و جامعه شناسی دین است نمی تواند نسبت به این موضوع بی تفاوت باشد. بدتر از آنان کسانی هستند که از سر تنزه طلبی و بیم از تعرض و دشنام اغواگران، در برابر این وضعیت سکوت می کنند با وجود اینکه می دانند در درازمدت چه پیامدهای زیانباری دارد. اکنون هم تردید ندارم که بخاطر نوشتن این یادداشت باید به پیشواز سیل اتهامات و برچسب ها بروم اما اخلاق و وظیفه علمی و حرفه ای ایجاب می کند همانگونه که با دروغ های دولتی یا استفاده ابزاری از دین در درون ایران و میانه میدان رو در رو می شویم و دشنام ها و هزینه هایش را به جان می خریم با استفاده ابزاری از علم چه در داخل و چه در ماورای مرزها نیز مقابله کنیم.
امروزه برای کسانی که معتقد به دفاع از کیان و جایگاه علوم اجتماعی هستند همان اندازه که روشنگری درباره داعیه اسلامی کردن علوم انسانی ضرورت دارد، نقد استفاده های ابزاری جریانات سیاسی مقابل آن از علوم انسانی هم ضرورت دارد. یکی از نمونه هایش که فن نظرسنجی را به ابتذال کشیده، نظرسنجی های متداول شده در فضای مجازی است که به وسیله پست های نظرسنجی یا استفاده از ربات نظرسنجی انجام می شود.
نظرسنجی در علوم اجتماعی یک رشته تخصصی پیچیده، حساس و بسیار مهم است که تکنیک های علمی و آماری دقیق دارد و برآوردهایی درباره ضریب خطایش پذیرفته شده است اما فضای مجازی بلایی را بر سر علم و تخصص آورده که حکومت ایدئولوژیک بر سر علم آورده است. اگر در این سال ها علم به دست رجاله های سیاسی افتاد اما در فضای مجازی به دست عوام و عوام زدگی افتاده و بعضی افراد برای جمع کردن فالور با طرح پرسش ها و دریافت تعدادی لایک، اسم آن را نظرسنجی می گذارند و بدتر اینکه چنین نظرسنجی غیر علمی و نمایشی ای را پایه تحلیل و داوری قرار می دهند. این کار، نوعی استهزای علم و لوث کردن مطالعات پیمایشی و تنزل دادن سطح تحقیق است که در نتیجه راه را برای مداخله ناروای همگان درهمه چیز می گشاید.
طبیعی است اگر یک محقق در نظرسنجی های غیر استاندارد مشارکت کند در واقع خود را مورد سوال قرار خواهد داد. بهتر این است که افراد یا به بیان نظر خود در قالب یک مقاله اکتفا کنند یا یک کار تحقیقی استاندارد انجام دهند مثلا یک جامعه آماری انتخاب کرده و از میان تعدادی از اکانت ها با روش نمونه گیری علمی تعدادی را برگزینند و به سبک تحلیل محتوا پاسخ انها را به سوالات مطروحه استخراج و آنالیز کنند.
برخی از نظرسنجی های رایج در فضای مجازی البته متفاوت از اینها و حرفه ای تر و سازمان یافته ترند اما لزوما علمی و معتبر نیستند. برای مثال مؤسسه نظرسنجی گمان( گروه مطالعات افکار سنجی ایرانیان) مستقر در هلند یک نظرسنجی درباره کرونا انتشار داده است. اینجا درصدد نقد یافته های مخدوش آن نیستم بلکه در مقام نقد روش آنم. اساس این پیمایش، نظراتی است که کاربران اینترنتی با ورود به لینک معرفی شده ارایه داده اند. در حالی که در کار پیمایشی قاعده این است که محقق با معیارهای دقیقی جامعه آماری را انتخاب می کند نه بالعکس.
طی نظرسنجی یاد شده در ۳۶ ساعت اولیه، بیش از ۱۳۶۰۰ نفر شرکت کرده اند. بالا رفتن آمار مشارکت در این مدل موجب اعتبار نیست زیرا اولا شرکت کنندگان، انتخاب کننده اند نه انتخاب شده در قالب نمونه گیری احتمالی(تصادفی ) یا غیر تصادفی، نمونه گیری تصادفی ساده، تصادفی سیستماتیک، تصادفی منطقه ای، تصادفی سهمیه ای، تصادفی خوشه ای، تصادفی چند مرحله ای، یا پانل؛ لذا نتایج تحقیق معتبر و قابل تعمیم نیست.
همچنین شرکت کنندگان نوعا سوگیری دارند و با هدف اثرگذاری بر نتیجه نظرسنجی شرکت می کنند. این نوع نظرسنجی ها تاثیر اغواگرانه دارد البته بیشتر برای کسانی که اخذ چنین نتایجی را دوست دارند. برای مثال در آخرین نظرسنجی درباره کرونا و نگرش ایرانیان به این نتیجه می رسند که فقط 1درصد از پاسخگویان به رییس جمهوری که24 میلیون رأی داشته اعتماد دارند و اظهار عدم اعتماد99 درصدی یادآوری 99درصدی های دیگری است و آوردنش دریک نظرسنجی، تهور به شمار می آید و اگر آمارها واقعی باشند در خوشبینانه ترین حالت نشانگر گرایش پاسخگویان است نه معرف جامعه. در چنین نظرسنجی هایی، دوقطبی1درصدی و99درصدی با توجه به اعداد دیگر همین نظرسنجی درباره سایر نهادها، تورش دارد.
اگر شیوه اتخاذ شده گمان( که بخاطر روش کارش نام
برازنده ای بر مؤسسه است) معتبر باشد مشاهدات میدانی ما در جامعه واقعی ایران، به عنوان کسی که دانش و شم جامعه شناختی دارد و نتایج مشاهداتش در تعارض با آمارها و یافته های آنان است نمی تواند نامعتبر باشد ولی بدون شک هیچکدام در درجه اعتبار به نظرسنجی های حرفه ای متکی بر روش های دقیق علمی و آماری و انتخاب نمونه هایِ مُعرِف indecator و قابل تعمیم نمی رسند.
در بررسی تمام نظرسنجی های قبلی این موسسه نیز اشکالات یاد شده وجود دارد و بجز اینکه برخی از آنها با وقایع رخ داده پس از نظرسنجی ها ابطال شده اند و یا با نتایج نظرسنجی های محققان دانشگاهی و مستقل در ایران یا نهادهای تخصصی نظرسنجی مانند ایسپا و حتی با نظرسنجی های واقعا مستقل و بیطرفانه ای که توسط متخصصان برجسته نظرسنجی مانند دکتر حسین قاضیان در خارج از کشور انجام شده است تعارض چشمگیر دارند، و بطور کلی سوگیری در اغلب آنها کاملا محسوس است. طُرفه اینکه در صفحه "درباره گمان" چنین نوشته اند: "گمان به طور ویژه تلاش دارد تا بخش‌هایی از نگرش و دیدگاه‌های ایرانیان را که در فضای سیاسی جاری کشور امکان بیان و علنی شدن ندارند، اندازه‌گیری و تحلیل کند". در واقع هدفی که بیطرفی علمی و عدم سوگیری را نقض می کند رسما به عنوان مشی موسسه اعلام شده است.
تقاضای نگارنده از مدیران گمان، التزام به اصول حرفه ای و رعایت بیطرفی کامل در تحقیق بخاطر دفاع از منزلت علوم انسانی است.
روزنامه ایران، ش 7314 شنبه16 فروردین1399 ص7 (دیدگاه).
http://www.iran-newspaper.com/?nid=7314&pid=7&type=0
متذکر می شود که اندکی از عبارات بخاطر ملاحظات حقوقی روزنامه و محدودیت های قابل درک انها با موافقت نویسنده حذف شده ولی متن کامل در کانال تلگرام و وبسایت نگارنده در دسترس است.

کانال گفتارهای باقی
https://t.me/emadbaghi
اینستاگرام emadeddinbaghi
وبسایت www.emadbaghi.com
فیس بوک Emadbaqi@





 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 August 2020 [1]
 July 2020 [10]
 June 2020 [9]
 May 2020 [14]
 April 2020 [14]
 March 2020 [12]
 February 2020 [11]
 January 2020 [7]
 December 2019 [7]
 November 2019 [7]
 October 2019 [12]
 September 2019 [10]
 August 2019 [9]
 July 2019 [8]
 June 2019 [5]
 May 2019 [10]
 April 2019 [7]
 March 2019 [8]
 February 2019 [14]
 January 2019 [5]
 December 2018 [12]
 November 2018 [6]
 October 2018 [4]
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [7]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [4]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1431 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.