یکشنبه 21 اردیبهشت 1399

بر بند سر سفره، بگشای ره بالا

(آیینی فرامذهبی و سازوکار فربه سازی اراده)
https://t.me/emadbaghi
#عمادالدین_باقی
برخی مؤمنان متعبد، در عبادات، خویشتن را اسیر چون و چرا نمی کنند و حاجتی به فلسفه تعقلی برای عبادت نمی بیند و همین که دستور خداست برایشان بسنده است و آسوده خاطرند اما همه مؤمنان چنین نیستند. گروهی با فلسفه سازی خوش ترند و به چون و چراهای عقلی خود و دیگران پاسخ می دهند.
درباره روزه داری، سده هاست سخن رفته اما هنوز گفتنی ها پایان نگرفته اند زیرا طبع و تأملات بشر و فلسفه سازی هایش پایان ندارد. درباره روزه داری یک نگاه ساده در افقی محدود این است که برخی آن را فرصت کمک به نیازمندان و درک گرسنگی گرسنگان خوانده اند. این پندار، تازگی ندارد حتی خداوند سخن سعدی شیرازی هم می گوید:
«مسلم کسی را بود روزه داشت
که درمانده‌ای را دهد نان چاشت
وگرنه چه لازم که سعیی بری
ز خود بازگیری و هم خود خوری؟»
در همین روزها با مشاهده تابلوهای شهری در تبلیغ ماه رمضان به عنوان ماه کمک به نیازمندان، احساس نازل سازی این رویداد معنوی به انسان دست می دهد و گویی ماه رمضان ماه گدا پروری است در حالی که در #جامعه_سالم و عادلانه نباید گرسنه ای وجود داشته باشد که فلسفه رمضان شود. این نوع #فلسفه_تراشی ها با عدالت نمی خواند و اگر زمانی جامعه به جایی رسید که گرسنه و نیازمندی نداشت گویی فلسفه رمضان هم تضعیف شده است.
اما روزه داری در افقی پهن و دورنگر، آیین و مناسکی فرامذهبی است یعنی برخلاف این پندار عامه که گمان می‌رود یک سنت و آیین اسلامی است، پیش از اسلام هم وجود داشته، در شریعت یهود رواج داشته و اسلام آن را امضا کرده است اما تعداد روزها و ساعت های آن در شریعت های مختلف، متفاوت است. در شریعت یهود روزه ۲۴ ساعته بود و در اسلام نیز روزه‌داری در ابتدا ۲۴ ساعت بود اما پیامبر اسلام در جریان حفر خندق در جنگ احزاب(سال پنجم هجری) و با مشاهده مشقت مردم، آن را به اذان صبح تا اذان مغرب تغییر داد. هم چنین در آیین های دیگر مانند #زرتشتی، #بودایی و #مسیحیت هم روزه داری وجود داشته و دارد. در #تورات و #انجیل از روزه چهل روزه #موسی و #عیسی(ع) سخن رفته است.در #هندوئیسم و #بودیسم نیز از پیش از اسلام هم وجود داشته و روزه‌داری در شکل ریاضت های سخت انجام می‌شود. اهداف همه آنها کم و بیش مشابه است. در بودیسم روزه داری برای افزایش تمرکز در مراقبه یا #مدیتیشن است. به عبارتی روزه داری یک سنت برای تمرین خویشتن داری، تقویت قوای روحی و تصفیه درونی در همه جوامع و مذاهب بوده است.
قرآن به امضایی بودن روزه تصریح دارد و آن را ابداع و ابتکار خود نمی‌داند و اشاره می کند که سنتی است که از پیش از اسلام در میان جوامع و ملل دیگر وجود داشته و جالب اینکه هدف و فلسفه روزه را نیز در همه آنها همانند می داند:
ای كسانیكه ایمان آورده‌اید بر شما روزه نوشته شد همانگونه كه بر امت های پیش از شما نوشته شد تا پرهیزکار شوید(بقرة، آیه ۱۸۳). این پرهیزگاری چیزی جز همان تمرین خویشتنداری و تقویت اراده و تصفیه درونی نیست.
همین جا می توان به یک پرسش همیشگی پرداخت و آن این است که مطالعات پیمایشی جامعه شناختی، نظرسنجی های علمی و حرفه ای، مشاهدات روزمره و نظرسنجی‌های فردی همه نشان می دهند افراد زیادی هستند که ممکن است واجبات دیگر چون نماز را به جا نیاورند اما به روزه پایبند هستند و آن را به جا می آورند. این معما وجود دارد که چرا؟
اگر روزه آسان‌تر بود می شد بگوییم به دلیل این است که روزه داری از نماز خواندن آسان تر است اما در واقع چنین نیست. از سوی دیگر دین عامه با دین فقیهانه و نخبگانی همسان نیست و برخی از عوام، هم روزه می گیرند و هم از قواعد رسمی تخطی می کنند. اقا #جمال_خوانساری از علمای عصر #صفویه در کتاب «کلثوم ننه» یا «عقاید النساء» به نمونه های زیادی از تخطی عامه از قواعد رسمی و فقهی از جمله در نماز و روزه پرداخته است.
فراگیری، فرا مذهبی و همگانی بودن روزه داری در جوامع گوناگون نشان دهنده یک نوع نیاز است، نیاز طبیعی بشری به کنترل نفس و به بازپروری، ریست کردن (Reset) و ریکاوری کردن(recovery) قوای جسمی، بدنی و روحی که بشر به تجربه آن را یافته است. به همین دلیل روزه داری از جمله کنش های مذهبی است که وجوب و اجبار و الزام و ممنوعیت، در مانایی و زوال آن راهی ندارد زیرا دارای خصلتی ارادی و اختیاری است و در جوامع مختلف، متأثر از بافتار فرهنگی و جغرافیایی و بسته به احساس نیاز آدمیان، اشکال متنوع به خود می‌گیرد.
در واقع کارکرد ملموس، محسوس و مستقیم روزه، عامل پایداری و دوام آن است.
مسئله اراده يكي از كليدي ترين مسايل زيست انساني است. بسياري از كاميابي‌ها و ناكامي‌هاي شغلي، تحصيلي، خانوادگي و حتي سلامتي يا ناسلامتي ما ناشي از ضعف يا قوت اراده ماست. اراده براي رفتار فردي و جمعي، همچون قلب عمل مي كند. همانگونه كه ضعف و ناتواني قلب موجب سستي در تمام ارگانيسم و حتي مرگ آن مي‌شود. راه هاي مختلفي براي تقويت اراده وجود دارد اما به دليل فقدان انگيزه نيرومند يا انگيزه مستمر اين راه‌ها كارآيي ندارند. برخي روش‌ها مانند رياضت‌هاي مرتاضان وجود دارد اما قابليت تعميم ندارد و فقط خواص آن را پي مي‌گيرند. انسان‌ها نيازمند روش‌هايي «معتدل و ميانه» «قابل تعميم » و «مستمر» و «واجد انگيزه» هستند. بسياري از دستورالعمل‌ها و اعمال مذهبي داراي اين چند خصوصيت اند. نماز يكي از آنهاست.
یکی از شیوه های مقابله با #الیناسیون(از خود بیگانه شدن و در یک رشته عادت های روزمره مضمحل گردیدن) این است که انسان پيوسته اراده كند و تمرين نمايد كه در اوقاتي كوتاه از فعاليت‌هاي روزانه، كار منظم و پيوسته‌ و متفاوت از امور روزمره را حتما انجام دهد و لحظاتی با خود خلوت کند و نگذارد شرايط و اشتغالات ديگر خود را بر اراده اجراي اين برنامه مستمرِ با خود بودن تحميل سازد.
روزه نيز يكي ديگر از آنهاست. همين كه انسان برخلاف رويه عادي سالانه خود مدتي را عزم مي كند تغيير اندكي در برنامه تغذيه روزانه خويش بدهد يك روش مؤثر تقويت اراده است.
با روزه، انسان متوجه ضعف خویش در برابر كمترين تغيير در برنامه عادي غذايي مي شود. تقويت اراده موجب تقويت قواي معنوي و روحي انسان در برابر تنزل‌طلبي‌هاي جسماني مي گردد. بسياري از دستورات مربوط به حرمت برخي اعمال و منع گناهان نيز از نسخه‌هاي تقويت اراده‌اند.

منتشرشده در #روزنامه_سازندگی شماره ۶۵۳ یکشنبه ۲۱ اردیبهشت۱۳۹۹ صفحه ۲

کانال گفتارهای باقی
https://t.me/emadbaghi
اینستاگرام emadeddinbaghi
وبسایت www.emadbaghi.com
فیس بوک Emadbaqi@




 

آخرين مطالب
بايگاني ماهانه - ميلادي
 August 2020 [1]
 July 2020 [10]
 June 2020 [9]
 May 2020 [14]
 April 2020 [14]
 March 2020 [12]
 February 2020 [11]
 January 2020 [7]
 December 2019 [7]
 November 2019 [7]
 October 2019 [12]
 September 2019 [10]
 August 2019 [9]
 July 2019 [8]
 June 2019 [5]
 May 2019 [10]
 April 2019 [7]
 March 2019 [8]
 February 2019 [14]
 January 2019 [5]
 December 2018 [12]
 November 2018 [6]
 October 2018 [4]
 September 2018 [6]
 August 2018 [8]
 July 2018 [7]
 June 2018 [8]
 May 2018 [5]
 April 2018 [6]
 March 2018 [8]
 February 2018 [10]
 January 2018 [8]
 December 2017 [7]
 November 2017 [5]
 October 2017 [4]
 September 2017 [4]
 August 2017 [1]
 July 2017 [5]
 June 2017 [2]
 May 2017 [6]
 April 2017 [3]
 March 2017 [2]
 February 2017 [7]
 January 2017 [8]
 December 2016 [2]
 November 2016 [3]
 October 2016 [4]
 September 2016 [1]
 August 2016 [2]
 July 2016 [2]
 June 2016 [4]
 May 2016 [1]
 April 2016 [3]
 February 2016 [1]
 January 2016 [4]
 December 2015 [2]
 November 2015 [4]
 October 2015 [1]
 September 2015 [1]
 August 2015 [6]
 July 2015 [1]
 June 2015 [4]
 May 2015 [3]
 February 2015 [5]
 January 2015 [6]
 November 2014 [5]
 October 2014 [1]
 September 2014 [5]
 August 2014 [1]
 July 2014 [1]
 June 2014 [3]
 May 2014 [2]
 April 2014 [3]
 March 2014 [2]
 February 2014 [2]
 January 2014 [2]
 December 2013 [5]
 November 2013 [4]
 October 2013 [3]
 September 2013 [4]
 August 2013 [5]
 July 2013 [6]
 June 2013 [1]
 May 2013 [1]
 March 2013 [1]
 February 2013 [3]
 January 2013 [2]
 December 2012 [4]
 November 2012 [3]
 October 2012 [4]
 September 2012 [3]
 August 2012 [2]
 July 2012 [5]
 June 2012 [3]
 May 2012 [2]
 April 2012 [3]
 March 2012 [4]
 February 2012 [4]
 November 2011 [1]
 October 2011 [2]
 September 2011 [1]
 July 2011 [4]
 December 2010 [6]
 November 2010 [2]
 October 2010 [3]
 September 2010 [4]
 August 2010 [2]
 July 2010 [1]
 June 2010 [3]
 May 2010 [4]
 April 2010 [5]
 March 2010 [1]
 February 2010 [2]
 January 2010 [1]
 December 2009 [6]
 November 2009 [6]
 October 2009 [11]
 September 2009 [4]
 August 2009 [12]
 July 2009 [6]
 June 2009 [9]
 May 2009 [9]
 April 2009 [6]
 March 2009 [7]
 February 2009 [9]
 January 2009 [9]
 December 2008 [7]
 November 2008 [1]
 October 2008 [1]
 August 2008 [1]
 June 2008 [4]
 April 2008 [6]
 March 2008 [2]
 February 2008 [3]
 January 2008 [1]
 December 2007 [1]
 October 2007 [2]
 September 2007 [9]
 August 2007 [19]
 July 2007 [9]
 June 2007 [13]
 May 2007 [22]
 April 2007 [6]
 March 2007 [7]
 February 2007 [7]
 January 2007 [18]
 December 2006 [5]
 November 2006 [6]
 October 2006 [10]
 September 2006 [7]
 August 2006 [11]
 July 2006 [8]
 June 2006 [16]
 May 2006 [16]
 April 2006 [7]
 March 2006 [16]
 February 2006 [11]
 January 2006 [5]
 December 2005 [17]
 November 2005 [14]
 October 2005 [8]
 September 2005 [13]
 August 2005 [22]
 July 2005 [8]
 June 2005 [17]
 May 2005 [28]
 April 2005 [12]
 March 2005 [13]
 February 2005 [13]
 January 2005 [19]
 December 2004 [16]
 November 2004 [30]
 October 2004 [41]
 September 2004 [15]
 August 2004 [18]
 July 2004 [29]
 June 2004 [25]
 May 2004 [21]
 April 2004 [18]
 March 2004 [12]
 February 2004 [6]
 January 2004 [13]
 December 2003 [24]
 November 2003 [22]
 October 2003 [16]
 September 2003 [11]
 August 2003 [14]
 July 2003 [3]
 June 2003 [2]
 May 2003 [8]
 April 2003 [4]
 March 2003 [6]
 February 2003 [3]
 January 2003 [4]
 November 2002 [12]
تماس
 emad_baghi at hotmail.com
دريافت با اي ميل
:: براي آگاهي از مطالب تازه، آدرس اي ميل خود را در کادر زير وارد نماييد:

اطلاعات جانبي
::  تاکنون 1431 مطلب و 706 نظر در اين سايت منتشر شده است.
:: براي مشاهده آمار بازديدکنندگان سايت مي توانيد را کليک نماييد.
::  نسخه اکس ام ال اين سايت را در اينجا مشاهده نماييد.
:: اين سايت توسط برنامه مووبل تايپ3.121 طراحي و اجرا شده است.
::  کليه حقوق اين سايت بر اساس امتياز Creative Commons  متعلق به عمادالدين باقي است.